आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

४ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [ अध्यायः योगिनीं क्षेत्रपालांश्च चतुर्धा बलिपूर्वकम् । ततो रहस्यनिलये सुमुहूर्ते विधोर्बले ॥ २८ ॥ सुदिने शुभनक्षत्रे रसशोधनमाचरेत् । अघोरेण च मन्त्रेण रसं प्रक्षाल्य पूज्य च । स्वेदनादिमुखान् पश्चात्संस्कारान् सम्यगाचरेत् ॥ २९ ॥ 'अघोरेभ्योऽथ घोरेभ्य' इत्यादि वैदिको मन्त्रः ॥ खल्वो लोहमयः श्रेष्ठस्तस्माच्छ्रेष्ठस्तु सारजः । कान्तलोहभवस्तस्मात्, मर्दकश्च तथाविधः ॥ ३० ॥ अभावे लोहखल्वस्य स्निग्धपाषाणजः शुभः । तादृशस्वच्छमसृणमर्दकेन समन्वितः ॥ ३१ ॥ अष्टादशैव संस्कारा ऊनविंशतिकाः क्वचित् । संप्रोक्ता रसराजस्य वसुसंख्याः क्वचिन्मताः ॥ ३२ ॥ यथा—स्यात्स्वेदनं तदनु मर्दनमूर्च्छनं च स्यादुत्थितः पतनरोधनियामनानि । संदीपनं गगनभक्षणमानमत्र संचारणं तदनु गर्भंगता द्रुतिश्च ॥ ३३ ॥ बाह्या द्रुतिः सूतकजारणा स्याद्रागस्तथा सारणकर्म पश्चात् । संक्रामणं वेधविधिः शरीरयोगस्तथाऽष्टादशधाऽत्र कर्म ॥३४॥ रसपद्धत्यां— स्वेदो मर्दनमूर्च्छनोत्थिति ततः पातोऽपि भेदान्वितो रोधः संयमनं प्रदीपनमिति स्पष्टाऽष्टधा संस्कृतिः । अस्याः सर्वरसोपयोगिकतया त्वन्या न विन्यस्यते ग्रन्थेऽस्मिन् प्रकृतोपयोगविरहाद्विस्तारभीत्याऽथवा ॥३५॥ वाग्भटोऽपि— इत्यष्टौ सूतसंस्काराः समा द्रव्ये रसायने । शेषा द्रव्योपयोगित्वान्न ते वैद्योपयोगिनः ॥ ३६ ॥