आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१० आयुर्वेदियग्रन्थमाला । [ अध्यायः ऊर्ध्वभाण्डोदरं लिप्त्वाऽधोभाण्डे जलं क्षिपेत् । सन्धिलेपं द्वयोः कृत्वा तद्यन्त्रं भुवि पूरयेत् ॥ ७६ ॥ उपरिष्टात्पुटे दत्ते जले पतति पारदः । अधःपातनमित्युक्तं सिद्धाद्यैः सूतकर्मणि ॥ ७७ ॥ त्रिफलेति व्याख्याता । अधोभाण्डे जलं क्षिपेदिति वच- नात्संपुटपात्रमध्ये जलं प्राप्यते, तच्च संप्रदायविरुद्धं, अतः संपूर्णाम्बुनि पात्रान्तरे भूमौ निखातिते तस्योपरि संपुटं दद्यात्, पश्चात्स संपुटस्याधःपात्रस्य च संधिरोधः कार्य इति तात्पर्यतो ज्ञेयम् । उपरिष्टात्पुटे दत्ते इति पुटं चात्र कौकुटं यथायथरसमात्रापेक्षया वा विंशतिवनोत्पलैरधिकैर्वा निवात- स्थले शनैः शनैर्देयमिति गुरुसंप्रदायः ॥ अथान्यन्मतम् ।— नवनीताभ्रकं सूतं घृष्ट्वा जम्भारम्भसा दिनम् । वानरीशिग्रुशिखिभिर्लवणासुरिसंयुतैः ॥ ७८ ॥ 'नष्टपिष्टं रसं कृत्वा' इत्यादि पूर्ववत् ॥ अथ तिर्यक्पातनम् । घटे रसं विनिक्षिप्य सजलं घटमन्यकम् । तिर्यङ्मुखं द्वयोः कृत्वा संमुखं रोधयेत्सुधीः ॥ ७९ ॥ तथैव चुल्ल्यां संस्थाप्य यत्नतस्तु ततो भिषक् । रसाधो ज्वालयेदग्निं यावत्सूतौ जलं विशेत् ८० ॥ तिर्यक्पातनमित्युक्तं सिद्धैर्नागार्जुनादिभिः । मिश्रितौ चेन्नागवङ्गौ रसे विक्रयहेतुना ॥ ८१ ॥ ताभ्यां स्यात् कृत्रिमो दोषस्तन्मुक्तिः पातनत्रयात् । एवं सुसंस्कृतः सूतः पातनावधि यत्नतः ॥ ८२ ॥ सर्वदोषविनिर्मुक्तो जायते नात्र संशयः ॥ ८३ ॥