आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

२० । आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [ अध्यायः तदनु दहनतोये काञ्जिके खेदितः स्यात् सपटुमरिचशिग्रुयुक्तः श्रीरसेन्द्रः ॥ १३८ ॥ एतावदप्यशक्तः कर्तुं सूतस्य शोधनं मनुजः । स्वेदनमर्दनमूर्ध्वं पातनमेतत्त्रयं कुर्यात् ॥ १३९ ॥ रसरत्नाकरे शोधनं यथा— अथातः संप्रवक्ष्यामि दोषाष्टकनिवारणम् । इष्टकारजनीचूर्णैः षोडशांशै रसस्य तु ॥ १४० ॥ मर्दयेत्तप्तखल्वे हि जम्बीरोत्थद्रवैर्दिनम् । खल्वं लोहमयं वाऽथ पाषाणोत्थमथापि वा ॥ १४१ ॥ काञ्जिकैः क्षालयेत्सूतं नागदोषं विमुञ्चति । विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विनाशयेत् ॥ १४२ ॥ राजवृक्षो मलं हन्ति चित्रको वह्निदूषणम् । चाञ्चल्यं कृष्णधत्तूरस्त्रिफला विषनाशनम् ॥ १४३ ॥ कटुत्रयं गिरि हन्ति असह्याग्निं त्रिकण्टकः । प्रतिदोषं कलांशेन तत्र चूर्णं सकन्यकम् ॥ १४४ ॥ सुवस्त्रगालितं खल्वे सूतं क्षिप्त्वा यथाक्रमम् । प्रत्येकं प्रत्यहं यत्नात् सप्तरात्रं विमर्दयेत् ॥ १४५ ॥ उद्धृत्य चारनालेन मृद्भाण्डे क्षालयेत्सुधीः । सर्वदोषविनिर्मुक्तः सप्तकञ्चुकवर्जितः । जायते शुद्धसूतोऽयं योजयेद्रसकर्मणि ॥ १४६ ॥ तप्तखल्वलक्षणम् ।— अजाशकृत्तुषाग्निं च खनयित्वा भुवि क्षिपेत् । तस्योपरिस्थितं खल्वं तप्तखल्वमिदं भवेत् ॥ १४७ ॥ अथान्यन्मतम्— भूगर्तेऽजशकृत्तुषानलपुटे संस्थापिते लोहजे खल्वे जम्भजकाञ्जिकेन बलिना सार्धं दशांशेन सः । १ 'विशोधयेत्' क. । २ 'जम्भल' क. । ३ 'रसांशेन' क. ।