आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

२४ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [ अध्यायः अथ रससिन्दूरादिष्वनुभूतगन्धकजारणाप्रकारमाह ।— कूपीकोटरमागतं रसगुणैर्गन्धैस्तुलायां विभुं विज्ञाय ज्वलनं क्रमेण सिकतायन्त्रे शनैः पाचयेत् । वारंवारमनेन १वृद्धिविधिना गन्धक्षये सिद्धये सिन्दूराद्युदितोऽनुभूय भणितः कर्मक्रमोऽयं मया ॥ अत्र सप्तमृत्कर्पटैः समुद्रां कूपिकां कृत्वा वालुकायन्त्रे प्रहर- चतुष्टयमग्निं दद्यात्, यथाद्रव्यं वा पुनःपुनरेवं पाकं कुर्यात्, कूपिकायन्त्रं दृढं न भवेत्तदा पुनर्नवीनं संपादयेत्, यदि रस- सिन्दूरं स्यात्तदोर्ध्वपातनेन हिङ्गुलवन्निष्कासयेदित्येके । अन्ये- ऽपि गन्धकजारणप्रकारा यत्राध्याये द्रष्टव्याः । आरोटकम्- न्तरेण हिङ्गुलगन्धकाभ्यां पिष्टाभ्यामपि सिन्दूररसः संपाद्यः । आरोटकशब्दस्तु शुद्धपर्यायवाचकः ॥ अन्यच्च— त्रिगुणमिह रसेन्द्रमेकमंशं कनकपयोधरतारपङ्कजानाम् । रसगुणवलिभिर्विधाय पिष्टिं रचय निरन्तरमम्बुभिः कुमार्याः॥ इति कज्जलीकरणम् । आषड्गुणमधरोत्तरसमादिवलिजारणेन योज्योऽयं योगः । पिष्टी पात्या कजलिकार्थं जारणार्थं च । प्रकारोऽयमधोयन्त्रे- णैव सिध्यति, न पुनरूर्ध्वयन्त्रेणेति कज्जली ॥ काचमृत्तिकयोः कुपी हेम्नोऽयस्तारयोरपि । कीलालायःकृतो लेपः खटिकालवणाधिकः ॥ १७० ॥ अनेन यन्त्रद्वितयेन भूरि हेमाभ्रसत्त्वान्यपि जारयन्ति । यथेच्छमच्छैः स्वमनोविचारैर्विचक्षणाः पल्लवयन्तु भूयः ॥१७१ एतन्त्रिनेत्रादिप्रयोगविषयं न