आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१. ] आयुर्वेदप्रकाशः । २१ अथ सिद्धमते दोलायन्त्रेण हेमजारणं यथा— सग्रासं पञ्चषड्‌भागैर्यवक्षारैर्विमर्दयेत् ॥ सूतं तत्षोडशांशेन गन्धेनाष्टांशकेन वा ॥ २०९ ॥ ततो विमर्द्य जम्बीररसे वा काञ्जिकेऽथवा । दोलापाको विधातव्यो दोलायन्त्रमिदं स्मृतम् ॥ २१० ॥ दिनत्रयं वा जीर्णावधि दोलापाको विधातव्य इति भावः ॥ इति दोलाजारणम् ॥ अथान्यत्सिद्धमते कच्छपयन्त्रेण काञ्चनग्रसनं, यथा— शश्वद्धृताम्बुपात्रस्थशरावच्छिद्रसंस्थिता । पक्कमूषा जले तस्यां रसोऽष्टांशविडावृतः ॥ २११ ॥ संरुद्धो लोहपात्र्याऽथ मुद्रितो दृढमुद्रया । वालुकां तदुपर्यष्टाङ्गुलमानां विनिक्षिपेत् ॥ २१२ ॥ हठात्तदुपरि ध्मातो रसस्तद्गर्भसंस्थितः । मायूरमायुना लिप्तं काञ्चनं ग्रसति ध्रुवम् ॥ २१३ ॥ इति कच्छपयन्त्रम् ॥ उक्तं च— सच्छिद्रं सलिलापूर्णभाण्डवक्त्रे शरावकम् । दत्त्वा छिद्रे पक्कमूषा देया नीरावियोगिनि । तस्यां विडावृतः सूतो देयो लोहावृते मुखे ॥ २१४ ॥ दत्त्वा वालुकामुपरि मुद्रां दत्त्वा शनैः शनैः । ध्मातो ध्मातो ग्रसत्येव काञ्चनं सूक्ष्मतां गतम् ॥ २१५ ॥ खल्पं सपित्तताप्याक्तं शनैर्देयं समावधि । देहार्थं, धातुवादार्थं प्रयच्छन्त्यल्पबुद्धयः ॥ २१६ ॥ इत्यपि कच्छपयन्त्रम् ॥ १ 'काञ्चनकरणं' ख. ।