आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

८० आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [ अध्यायः अथैवं संस्कृतस्य मारणमुच्यते— धान्याभ्रकस्य भागैकं द्वौ भागौ शुद्धटङ्कणात् । पिष्ट्वा तदन्धमूषायां रुद्ध्वा तीव्राग्निना पचेत् । स्वभावशीतलं चूर्णं सर्वयोगेषु योजयेत् ॥ २९ ॥ इत्येकंपुटि ॥ मृत्पात्रे तु समावर्त्य समटङ्कणमभ्रकम् । ढालयेत्पयसि क्षिप्रं पिष्ट्वा निश्चन्द्रतां व्रजेत् ॥ ३० ॥ इत्येकपुटि ॥ धान्याभ्रकं समादाय शोषयित्वा तु मर्दयेत् । अर्कक्षीरैर्दिनं मर्द्यमर्कमूलद्रवेण च ॥ ३१ ॥ चक्राकारं ततः कृत्वा शोषयेदातपेन तु । वेष्टयेदर्कपत्रैश्च सम्यग्गजपुटे पचेत् ॥ ३२ ॥ पुनर्मर्द्यं पुनः पाच्यं सप्तवारं प्रयत्नतः । ततो वटजटाक्वाथैस्तद्वद्देयं पुटत्रयम् । म्रियते नात्र संदेहः सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ ३३ ॥ इति दशपुटि ॥ अथ वाग्भटः— धान्याभ्रं कासमर्दस्य रसेन परिमर्दितम् । पुटितं दशवारेण म्रियते नात्र संशयः । तद्वन्मुस्तारसेनापि तण्डुलीयरसेन च ॥ ३४ ॥ इति दशपुटि ॥ धान्याभ्रकं समादाय मुस्ताक्वाथैः पुटत्रयम् । तद्वत्पुनर्नवानीरैः कासमर्दरसैस्तथा ॥ ३५ ॥ १ एकश्चासौ पुटश्च एकपुटः, सोऽस्त्यस्मिन्निति एकपुटि, अभ्रकभस्मेत्यस्य विशेषणमेतत् । एकपुट्योरादौ पूर्वकालैकेत्यादिना समानाधिकरणतत्पुरुषः, ततोऽदन्तत्वादिन-प्रत्ययः । एवं दशपुटीत्यादावपि ज्ञेयम् ।