भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 267, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 267

षष्ठः खण्डः ] द्वितीयप्रश्ने तृतीयोऽध्यायः २१५

परं प्रति निषेधोऽयम् । आत्मनो निरीक्षणे न दोषः । इतिकरणलिङ्गात् शब्दोच्चारणनिषेधमेनमध्यवस्यामः ॥ ११-१२ ॥

पुरद्वारीन्द्रकीलपरिघावन्तरेण नाऽतीयात् ॥ १३ ॥

अनु०—नगर के द्वार पर स्थापित इन्द्रकील और परिघा के बीच से न जाय ॥ १३ ॥

इन्द्रकीलः पुरद्वारे स्थापितः काष्ठविशेषः । परिघा तु प्रसिद्धा । तावन्तरेण न गच्छेत् ॥ १३ ॥

प्रेङ्ख्योरन्तरेण न गच्छेत् ॥ १४ ॥

अनु०—झूले के बीच से न जाय ॥ १४ ॥

प्रेङ्खो निखातदारुलम्बमाना क्रीडाफलका, तयोरन्तरेण गमननिषेधः ॥१४॥

१वत्सत्तन्तौ च नोपरि गच्छेत् ॥ १५ ॥

अनु०—बछड़े के पगहे के ऊपर से न जाय ॥ १५ ॥

तन्ती दाम तल्लङ्घनं निषिध्यते । चशब्दात् गोतन्तौ च ॥ १५ ॥

भस्मास्थिरोमतुषकपालापस्नानानि नाऽधितिष्ठेत् ॥ १६ ॥

अनु०—भस्म, अस्थि, केश, भूसा, खप्पर, काई और जल से गीले स्नान के स्थान के ऊपर से होकर नहीं जाना चाहिए ॥ १६ ॥

रोमशब्दः केशश्मश्रुणोरपि प्रदर्शनार्थः । अपस्नानं स्थलस्नानस्रुतजलं गात्रोद्वर्त्तनमलं वा ॥ १६ ॥

२गां धयन्तीं न परस्मै प्रब्रूयात् ॥ १७ ॥

अनु०—यदि कोई गाय अपने बछड़े को दूध पिला रही हो तो इसके विषय में दूसरे व्यक्ति से न कहे ॥ १७ ॥

टि०—यह 'धयन्ती' से अत्यन्त स्नेहपूर्वक बछड़े को चाटते हुए प्रस्रुत (पेन्हाई हुई) गौ से तात्पर्य है ।

स्वकीयामपि तां वारयेत् । न तु परस्मा आचक्षीत । किमयं स्तनन्धयस्य ख्यापननिषेधः, किं वा धेन्वा इति । तत्र गां धयन्तीमिति श्रवणाद्धेन्वा एव क्वचित्काञ्चित् पिबन्त्या इति । केचित्तुनस्तस्यास्तथा प्रीत्यभावात् यथा वत्सस्य मातुः स्तनान् पिबतः, तत्र हि साक्रोशं कथयन्ति वारयन्ति च । कथं


१. cf. गो. गृ. ९. ५१, २. cf गो. गृ. ९. २४,