बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

३०२	बौधायन-धर्मसूत्रम्	[ संन्यासनियमाः

आत्मा सारः प्रणवसारो वेदः । तथा च श्रुतिः—तेभ्योऽभितप्तेभ्य ओंकारः सम्प्रसुस्राव' इति । आह च—

अकारं चाऽप्युकारं च मकारं च प्रजापतिः ।
वेदत्रयान्निरदुहत् भूर्भुवस्स्वरितीति च ॥ ३१ ॥

प्रणवो ब्रह्म प्रणवं ध्यायेत् ॥ ३२ ॥

**अनु०—**प्रणव ही ब्रह्म है, प्रणव का ही ध्यान करे ॥ ३२ ॥

उक्तार्थमेतत् 'स प्रतिगरः' इत्यत्र । परमात्मतादात्म्यध्यानमनेनाभिप्रेतम् ॥ ३२ ॥

'प्रणवो ब्रह्मभूयाय कल्पत इति होवाच प्रजापतिः ॥३३॥

**अनु०—**प्रणव ही ब्रह्म के साथ एक बनाता है ऐसा प्रजापति का कथन है ॥३३॥

ब्रह्मभूयाय ब्रह्मभावाय । अमोघं हि प्रजापतेर्वाक्यम् ॥ ३३ ॥

सप्तव्याहृतिभिर्ब्रह्मभाजनं प्रक्षालयेदिति प्रक्षालयेदिति ॥ ३४ ॥
अथ शालोन ॥
इति द्वितीयप्रश्नेऽष्टादशः खण्डः ॥

**अनु०—**ब्रह्म के पात्र ( शरीर ) को सात व्याहृतियो से धोए ॥ ३४ ॥

**टि०—**ब्रह्मभाजन से दोनों ही अर्थ लिया जा सकता है । ब्रह्म का पात्र या स्थान अर्थात् शरीर और दूसरा भिक्षा पात्र । क्योंकि अन्न को भी ब्रह्म कहा गया है 'अन्नं ब्रह्म' ।

सप्तव्याहृतयो भूराद्यास्सत्यान्ताः । ब्रह्मभाजनं भिक्षापात्रं 'अन्नं ब्रह्म' इति श्रुतेः । यद्वा-ब्रह्मभाजनं शरीरे तद्भुक्त्वा प्रक्षालयेदिति ॥ ३४ ॥

इति श्रीगोविन्दस्वामिकृते बौधायनधर्मविवरणे द्वितीयप्रश्ने दशमोऽध्यायः ।

---

$^२$एकदण्डी त्रिदण्डी वा ॥ १८ ॥ अथाऽतस्संन्यासविधिम् ॥ १७ ॥ प्रजाकामस्योपदेशः ॥ १६ ॥ अथ वै भवति । अग्नौ करण-

---

१. एवंव्रत इत्येव व्याख्यानपुस्तकेषु ।
२. इमानि तत्तत्प्रश्नगततत्तत्खण्डादिमसूत्रप्रतीकग्रहणानि तत्तत्प्रश्नान्ते प्रातिलोम्येन पठ्यन्तेऽध्ययनपरम्परायाम् ।