बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

चतुर्थः खण्डः ] चतुर्थप्रश्ने चतुर्थोऽध्यायः ३७९

चतुर्थोऽध्यायः

चतुर्थः खण्डः

प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामोऽविख्यातानि विशेषतः ।
समाहितानां युक्तानां प्रमादेषु कथं भवेत् ॥

**अनु०—**अब हम विशेषतः उन प्रायश्चित्तों का विवेचन करेंगे जो अविख्यात हैं और यह बतायेंगे कि अपने कर्तव्य में तत्पर रहने वाले व्यक्तियों के प्रमाद का प्रायश्चित्त किस प्रकार हो ॥ १ ॥

व्याख्यातश्श्लोकः। पुनःपाठः पूर्वोक्तानामन्यतमेनेह वक्ष्यमाणानामन्यतमस्य समुच्चयार्थः ॥ १ ॥

“ऋतं च सत्यं चे”त्येतदघमर्षणं त्रिरन्तर्जले पठन् सर्वस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥

**अनु०—**जो व्यक्ति जल में खड़ा होकर तीन बार 'ऋतं च सत्यं च' इत्यादि अघमर्षण मन्त्रों का जप करता है वह सभी पापों से मुक्त हो जाता है ॥ २ ॥

यथाविध्यधीयीत ऋष्यादिज्ञानपूर्वकमिति, तथोत्तरेष्वपि मन्त्रेषु द्रष्टव्यम् । अघमर्षणानामानुष्टुभं वृत्तम् ॥ २ ॥

^१ “आयं गौः पृश्निरक्रमी” दित्येतामृचं त्रिरन्तर्जले पठन् सर्वस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ३ ॥

**अनु०—**जो व्यक्ति जल में खड़ा होकर तीन बार “आयं गौः पृश्निरक्रमी दसन्दन्मातरं पुनः । पितरं च प्रयन्त्सुवः” ( तैत्तिरीय संहिता १.५.३ ) पाठ करता है वह सभी पापों से मुक्त हो जाता है ॥ ३ ॥

सर्पराजार्षं गायत्रं सूर्य आत्मा देवता ॥ ३ ॥

^२ “द्रुपदादिवेन्मुमुचान” इत्येतामृचं त्रिरन्तर्जले पठन् सर्वस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ४ ॥

---

१. आयं गौः पृश्निरक्रमीदसन्दन्मातरं पुनः । पितरं च प्रयन्त्सुवः ॥ ( तै० सं० १.५.३. ) ।
२. द्रुपदादिवेन्मुमुचानः । स्विन्नस्स्नात्वी मलादिव । पूतं पवित्रेणेवाऽज्यमापश्शुन्धन्तु मैनसः ॥