भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 458, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 458
४०४बौधायन-धर्मसूत्रम्[ विविधप्रायश्चित्तानि

( गणहोम को ) क्रिया को करता है, वह पाप से आविष्ट होकर विषभक्षण करने वाले व्यक्ति के समान कष्ट पाता है ॥ १ ॥

गोभूम्यादिषु अतिलोभात् स्नेहात्प्रमादाद्वा योऽन्यस्य वृत्त्यर्थं गणहोम-क्रियां करोति स तेनांऽहसाऽऽविष्टः सीदति गरगीः विषभुगिव विषण्णो भवति ॥ १ ॥

अन्यस्य न कुर्यादित्युकम्, तत्राऽपवदति—

आचार्यस्य पितुर्मातुरात्मनश्च क्रियामिमाम् ।
कुर्वन्भात्यर्कवद्विप्रस्सा कार्यैषामतः क्रिया ॥ २ ॥

अनु०— किन्तु जो ब्राह्मण अपने आचार्य के लिए, पिता के लिए, माता के लिए और स्वयं अपने लिए इस क्रिया को करता है वह सूर्य के समान तेजयुक्त हो प्रकाशित होता है । अतः आचार्य, पिता और माता के लिए इसे किया जा सकता है ॥ २ ॥

यस्मादेतेषां क्रियां कुर्वन्नादित्यवद्भाति तस्मादेतेषाम् । मातुः पृथग्ग्रहणात् पितरि मृते पितुर्मातुरेनोनिवृत्त्यर्थमेषा पुत्रेण कंतव्येति गम्यते । आत्मग्रहणं दृष्टार्थम् । पितृग्रहणं पुनः पुत्रस्याऽपि प्रदर्शनार्थम् ॥ २ ॥

तदाह—

क एतेन सहस्राक्षं पवित्रेणाऽकरोच्छुचिम् ।
अग्निं वायुं रविं सोमं यमादींश्च सुरेश्वरान् ॥ ३ ॥

अनु०— प्रजापति ने इस पवित्र करने वाले कर्म द्वारा अपने सहस्राक्ष पुत्रों को शुद्ध किया । अग्नि वायु, सूर्य, सोम, यम आदि देवों के स्वामियों को पवित्र किया ॥ ३ ॥

कः प्रजापतिः, तस्य पुत्राः सहस्राक्षाग्न्यादयः । पवित्रेण गणहोमेन ॥३॥

उक्तः क्रत्वर्थतया गणहोमः । अधुना स एव पुरुषार्थतयोच्यते—

यत्किञ्चित्पुण्यनामेह त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
विप्रादि तत्कृतं केन पवित्रक्रिययाऽनया ॥ ४ ॥

अनु०— तीनों लोकों में जो कुछ पवित्र नाम वाला विख्यात है जैसे ब्राह्मण आदि उन सभी की सृष्टि प्रजापति ने इसी पवित्र क्रिया द्वारा की ॥ ४ ॥

तादृशं फलमवाप्यते । उत्तमजातिप्राप्त्युपायोऽयमित्यभिप्रायः ॥ ४ ॥