भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा
स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)
पृष्ठ 1043, कुल 1416 में से
संदर्भ में पढ़ेंचिकित्सा] भाषाटीकासहिता । १०११
व्रणराक्षसतैल ।
सूतकं गन्धकं तालं सिन्दूरं च मनःशिला ।
रसो नं च विषं ताम्रं प्रत्येकं कर्षमाहरेत् ॥
कुडवं सार्षपं तैलं साधयेत्सूर्यतापतः ॥ ४१ ॥
पारा, गंधक, हरिताल, सिंदूर, मैनसिल, लहसन मीठातेलिया और ताँबेकी भस्म ये प्रत्येक औषधि दो दो तोले और सरसोंका तेल १६ तोले लेवे। फिर इन सबोंको एकत्रकर धूपमें उक्त तेलको तपाकर सिद्ध करे ॥ ४१ ॥
नाडीव्रणं च विस्फोटं मांसवृद्धि विचर्चिकाम् ॥ ४२ ॥
दद्रुकुष्ठापचीकण्डूमण्डलानि व्रणांस्तथा ।
व्रणराक्षस नामेदं तैलं हन्ति गदान् बहून् ॥ ४३ ॥
यह व्रणराक्षसनामवाला तेल नासूर, फोडे, फुन्सी, मांसकी वृद्धि, दाद, कोढ़, अपची, खुजली, चकत्ते, सर्व प्रकारके व्रण एवं अन्यान्य अनेकों उत्कट व्याधियोंको नष्ट करता है ॥ ४२ ॥ ४३ ॥
बृहद्व्रणराक्षसतैल ।
कुडवं सार्षपं तैलं तदर्द्धं गोघृतस्य च ।
एकीकृत्य पचेत्तत्तु सूर्यावर्त्तरसेन तु ॥ ४४ ॥
चित्रपत्रपलं कल्कं दत्त्वा तत्र विपाचयेत् ।
तत्कल्कं स्त्रावयित्वा तु चूर्णमेषां विनिक्षिपेत् ॥ ४५ ॥
गन्धकं शुद्धसिन्दूरं हरितालं मनःशिला ।
हरिद्रा गैरिकं राजी कर्षार्द्धं प्रतिभागीकम् ॥ ४६ ॥
भागार्द्धं पारदं चापि कज्जलीकृत्य मिश्रयेत् ।
सुतप्ते मिश्रयित्वा तु तप्तं कृत्वा प्रलेपयेत् ॥ ४७ ॥
कण्डूं विचर्चिकां पामां क्लेदं कुष्ठं सुदुस्तरम् ।
वातरक्तं व्रणान्सर्वान्विषविस्फोटदद्रुकान् ॥
निहन्त्याशु महाश्वित्रं तैलं तु व्रणराक्षसम् ॥४८॥
सरसोंका तेल १६ तोले और गौका घी ८ तोले और चीतेके पत्तोंका कल्क ४ तोले लेवे। इन सबोंको एकत्र हुलहुलके रसमें यथाविधि पकावे। अच्छे प्रकार पकजानेपर तेलको वस्त्रमें छान लेवे। पश्चात शुद्ध गंधक, सिंदूर, हरिताल, मैनसिल,