भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा
स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)
पृष्ठ 1353, कुल 1416 में से
संदर्भ में पढ़ेंअधिकारः ] भाषाटीकासहिता । १३२१
प्रतापसे फिर उत्तम होते हैं जैसे बादलोंके जलसे कन्दलियें हरीभरी होजाती हैं । मनुष्य हृष्टपुष्ट अङ्गवाला, पापरहित और शान्त होता है ॥ ३५-३८ ॥
अमृतवर्त्तिका नाम मृत्युञ्जयमुखोदिता ।
रसायनानां श्रेष्ठेयं सर्वव्याधिनिषूदनी ॥ ३९ ॥
इस अमृतनामवर्त्तिको शिवजीने कहाहै। यह सम्पूर्ण रसायनोंमें श्रेष्ठ रसायन है और सब रोगोंको नाश करनेवाली है ॥ ३९ ॥
श्रीसिद्धमोदक ।
त्रिकटोस्त्रिपलं चूर्णं त्रिफलायाः पलत्रयम् ।
गुडूच्याश्च विडङ्गानां ग्रन्थिकग्रन्थिपर्णयोः ॥ ४० ॥
रक्तचित्राङ्घ्रिजं चूर्णं ग्राह्यं चापि पृथक् पृथक् ।
प्रत्येकं द्विपलं चैषां गृह्णीयान्मतिमान्नरः ॥ ४१ ॥
कामरूपोद्भवा ग्राह्या गुडस्यार्द्धतुला तथा ।
सर्वमेकत्र संमर्द्य सषष्टित्रिशतं शुभम् ॥ ४२ ॥
मोदकं कारयेद्धीमान्समभागेन यत्नतः ।
प्रत्यहं प्रातरेवैतत्पानीयैनैव भक्षयेत् ॥ ४३ ॥
त्रिकुटा ३ पल, त्रिफला ३ पल, गिलोय, वायावेडंग, पीपलमूल, गाँडर दूब और लालचीतेकी जड इन प्रत्येकका चूर्ण दो दो पल और गुड ५० पल लेवे । सबको एकत्र कूटपीसकर बुद्धिमान् वैद्य यथाविधिसे समान भाग मिश्रित तीनसौ साठ लड्डू बनालेवे । फिर प्रतिदिन प्रातःकाल एक एक लड्डू शीतल जलके साथ भक्षण करे ॥ ४०-४३ ॥
एवं निरन्तरं कार्य्यं संवत्सरमतन्द्रितः ।
प्रथमे मासि वाग्युक्तो द्वितीये बलवर्णवान् ॥ ४४ ॥
तृतीये नाशयेत्कुष्ठं श्वासकासौ तुरीयके ।
पञ्चमे स्त्रीप्रियत्वं च षष्ठे च पलितक्षयः ॥ ४५ ॥
सप्तमे कान्तियुक्तश्च अष्टमे बलवान्भवेत् ।
नवमे च शतायुः स्याद्दशमे च स्वरान्वितः ॥ ४६ ॥
महाबलस्त्वेकादशे अदृश्यो द्वादशे भवेत् ।
इच्छाहारविहारी स्यात्ततो दैत्यरिपोः समः ॥ ४७ ॥