भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा
स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)
पृष्ठ 1396, कुल 1416 में से
संदर्भ में पढ़ें१३६४ भैषज्यरत्नावली । [ वाजीकरणा-
न तस्य लिङ्गशैथिल्यं वृद्धानां परमौषधम् ॥ ११ ॥ बल्यं वृष्यं वातहरं शुक्रस्य जननं परम् । नैतत्परतरं किञ्चिद्विद्यते वाजिकर्मसु ॥ १२ ॥ स्त्रीणां चैवानपत्यानां दुर्बलानां च देहिनाम् । ओजस्थिरकरं चैव स्त्रीषु कायविवर्द्धनम् ॥ १३ ॥ मृत्युसञ्जीवनीतन्त्रे पातअलमुनेर्मतम् । महाकामेश्वरो ह्येष बलपुष्टिविवर्द्धनः ॥ रोगानेताञ्जयेत्तेन महादेवेन निर्मितम् ॥ १४ ॥
इस औषधिके सेवनसे अनेक प्रकारके अतीसार, संग्रहणी, प्रमेह, यक्ष्मा, महाव्याधि, क्षयादि जैसे सर्व प्रकारके रोग नष्ट होते हैं । मनुष्य सैंकड़ों स्त्रियोंको भोगे तो भी उसका वीर्य क्षय नहीं होता, और न उसके लिङ्गमें शिथिलता आती है । वृद्ध मनुष्योंको यह औषध परमोपयोगी है । यह बल, वीर्य और पुष्टिको करती है, वातविकारको हरती है । वाजीकरण औषधोंमें इससे श्रेष्ठ अन्य औषध नहीं है । बाँझस्त्रियों, दुर्बल मनुष्यों, नष्टवीर्य, अल्पवीर्य और वृद्धजनोंके यह औषध ओजकी वृद्धि और स्थिरताको करती है । एवं स्त्रियोंके शरीरकी वृद्धि करती है । मृत्युञ्जय तन्त्रमें लिखा हुआ यह महाकामेश्वरमोदक पातञ्जलिमुनिके मतसे अत्यन्त बल पुष्टिको करनेवाला है । यह इन सब रोगोंको जीतता है इसीसें महादेवजीने इसको निर्माण किया है ॥
श्रीमदनानन्दमोदक।
सूतौ गन्धस्तथा लौहं त्रिसमं शुद्धमभ्रकम् । कर्पूरं सैन्धवं मांसी धात्र्येला च कटुत्रयम् ॥ १५ ॥ जातीकोषफलं पत्रं लवङ्गं जीरकद्वयम् । यष्टीमधु वचा कुष्ठं हरिद्रा देवताडकम् ॥ १६ ॥ ऐजलं टङ्कणं भार्ङ्गी नागरं पुष्पकेशरम् । शृङ्गी तालीशपत्रं च द्राक्षाऽग्निर्देन्तिबीजकम् ॥ १७ ॥ बला चातिबला चोचं धनिकेभकणा शठी । सजलं जलदं गन्धा विदारी च शतावरी ॥ १८ ॥ अर्कौ वानरबीजं च गोक्षुरं वृद्धदारकम् । त्रैलोक्यविजयाबीजं समांशं पेषयेद्भिषक् ॥ १९ ॥