भावप्रकाश: चिकित्सा भाग (भावमिश्र - विद्योतिनी सविस्तार हिन्दी व्याख्या सम्पूर्ण कायचिकित्सा)
Bhavaprakasha Chikitsa Bhaga with Vidyotini Commentary
आचार्य भावमिश्र (टीकाकार: पं. ब्रह्मशंकर मिश्र एवं रूपलालजी वैश्य) द्वारा
पृष्ठ 1117, कुल 1167 में से
संदर्भ में पढ़ें१०६६ भावप्रकाशस्य पूर्वखण्डे अथ सम्प्राप्तिलक्षणमाह- यथा दुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता । उत्पत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः ॥२६॥ संप्राप्ति के लक्षण-दुष्ट हुये तथा एक स्थान से दूसरे स्थान पर फैलते हुए दोषों से रोगों की जो उत्पत्ति होती है, उसी को 'संप्राप्ति' कहते हैं । इसी के पर्यायवाची शब्द जाति तथा आ गति भी हैं ॥२६॥ ❖ यथा दुष्टेन दोषेण=यथा कारणभेदेन दुष्टेन दोषेण, यथा चानुविसर्पता=अनेकधा दोषाणां विसर्पणमूर्ध्वाधस्तिर्यगादिगतिभेदेन तथा च विसर्पता, आमवस्य या उत्पत्तिः, असौ सम्प्राप्तिः । शान्त्रे व्यवहाराय सम्प्राप्तेः पर्यायानाह-जातिरागतिरिति । सम्प्राप्तिर्व्याधीनां ज्ञानाय हेतुः । यथा-मिथ्याऽ- ऽहारविहारकुपितवाताद्यामाशयगमनरसदूषणकोष्ठाग्निवहिर्निरसनरूपं ज्वरोत्पत्तिप्रकारं बोधयति । तथा व्याधीनां संख्यादोषांशकल्पनाप्राधान्यकालांश्च बोधय