बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

पूर्वगुण्यस्य वर्गार्थं न्यासः— या ३ का २ नी १ रू १ । जातो वर्गः याव ९ काव ४ नीव १ याकाभा १२ यानीभा ६ कानीभा ४ या ६ का ४ नी २ रू १ । वर्गादस्मान्मूलम् या ३ का २ नी १ रू १ । इत्यनेकवर्णषड्विधम् । अथ करणीषड्विधम् । तत्र संकलनव्यवकलनयोः करणसूत्रं वृत्तद्वयम् ।

• योगं करण्योर्महतीं प्रकल्प्य (१)वधस्य मूलं द्विगुणं लघुं च । योगान्तरे रूपवदेतयोः स्तो वर्गेण वर्गं गुणयेद्भजेद्वा ॥१॥
• साम्प्रतं नवीनमूलचिह्नेन यत् प्रकाश्यते तदेव प्राचीनैः करणीपदेन व्यवह्रियेतऽतोऽत्र यदि सङ्केतद्वयमधिकृत्य गणितं क्रियते तदा √२ =क२, √८= क८, अतोऽत्र लाघवार्थं नूतनसङ्केतेन वासनोच्यते । नूतनसङ्केतेन या>का इदं याव- त्तावन्मानं कालकादर्धमिति च बोधयति । अथ कल्प्यते या >का तदा या १ का १̇ > ० अतोऽनयोर्वर्गे कृते याव १ याका २̇ काव १ > ० पक्षयोर्द्वयोः याका २ क्षेपे । याव १ काव १ > याका २ अतो द्वयो राश्योर्वर्गयोगो द्विघ्नतद्धातादधिको भवतीति सिध्यति । अथ √क ±√ग इदं स्ववर्गमूलसममतस्तद्वर्गः क+ग±२√कग अत्र क+ग अयम् √क , √ग , अनयोर्वर्गयोगसमः । २√कग अयं च √क , √ग अनयोर्वधस्य मूलेन द्विगुणेन समस्तथा पूर्वयुक्त्या क+ग>२√कग अत आचार्येणास्य क+ग महती संज्ञा २√कग अस्य च या लघुसंज्ञा कृता सा सार्थोऽथ पूर्वोक्तवर्गस्य क+ग±२√कग अस्य यन्मूलं वा करणी स एव योगो वा वियोगो भवति √क , √ग, चानयोरित्युपपन्नः प्रथमः प्रकारः । अथ √क ±√ग इदं √ग अनेन विभज्य पुनर्यदि तेनैव √ग गुण्यते तदा समा- नमेव तथा कृते न्यासः । √क ± √ग = √ग × (√(क/ग) ± १) अत्र कोष्ठकान्तर्गता सर्वा संख्या √ग अनेन गुणिता बोध्या । (१) वि० दा०-“घातस्य मूलम्” इति पाठश्छन्दोऽनुकूलः साधुरिति ।