बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

८० बीजगणिते , अनयोः समच्छेदीकृतयोः साम्यकरणेन लब्धं नीलकोन्मानम् नी = पी ३१ / ४ । (१) अन्योन्मितौ कुट्टविधेर्गुणाप्ती इति कुट्टककरणेन लब्धो गुणकः सक्षेपः = लो ४ रु ० एतत् पीतकमानम् । लब्धिः = लो ३१ रु ० एतन्नी- लकमानम् । कालकोन्मानेन नीलकपीतौ स्वस्वमानेनोत्थाप्य स्वच्छे- देन विभज्य लब्धं कालकमानम् = लो ७६ रु ० । अथ यावत्तावन्माने कालकादीन् स्वस्वमानेनोत्थाप्य स्वच्छेदेन विभज्य लब्धं यावत्ताव- न्मानम् = लो ८५ रु ० । लोहिते रूपेणैकेनोत्थापिते जातानि यावत्ता वदादीनां परिमाणानि ८५, ७६, ३१, ४ । द्विकेनेष्टेन १७०, १५२, ६२, ८ । त्रिकेण २५५, २२८, ९३, १२ । एवमिष्टवशादानन्त्यम् । उदाहरणम् । (२) त्रिभिः पारावताः पञ्च पञ्चभिः सप्त सारसाः । सप्तभिर्नव हंसाश्च नवभिर्बर्हिणां त्रयम् ॥ ४ ॥ द्रम्मैर्व्याप्यते द्रम्मशतेन शतमानय । एषां पारावतादीनां विनोदार्थं महीपते ॥ ५ ॥ (१) वि० टी० — अत्र नीलकमानमभिन्नमपेक्षते चेत्तदंशं पीतकमानं चतुरर्हो न भवेत् तथा चतुरपवर्त्तनीयमप्यतो यदि पी = ४ । तदा नी = ३१, का = ७६, या = ८५ एव कुट्टकं विनाऽपीति । (२) वि० ३, ५, ७, ९ द्रम्माः । ५, ७, ९, ३ पक्षिणः । अत्र कपोतादीनां मूल्यानि क्रमेण या १, का १, नी १, पी १, इति कल्प्यते त्रैराशिकेन कपोतादीनां मानानि या ५ / ३ , का ७ / ५ , नी ९ / ७ , पी ३ / ९ तत्र या १ का १ नी १ पी १ रु ० / = रु १०० } इदमेकम् । या ५ / ३ + का ७ / ५ + नी ९ / ७ + पी ३ / ९ + रु ०