सामग्री पर जाएँ
भारतकोश
बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)

बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)

Brihan Naradiya Purana with Sanskrit & Hindi Commentary

महर्षि व्यास द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished1,008 पृष्ठ

पृष्ठ 820, कुल 1008 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 820

सप्ताशीतितमोऽध्यायः ८०१ षष्ठं कन्दर्पनामानं मनोभवरतिप्रियौ । मातंग्यंखास्ततो न्यस्येत्स्थानेष्वेतेषु मंत्रवित् ॥११६॥ कुसुमा मेखला चैव मदना मदनातुरा । मदनवेगा सम्भवा च भुवनपालेंदुरेखिका ॥११७॥ अनंगपदपूर्वाश्च मातंग्यंताः समीरितः । विन्यस्तव्यास्ततो मूलेऽधिष्ठाने मणिपूरके ॥११८॥ हृत्कंठाय्ये भ्रुवोर्मध्ये मस्तके चापि मंत्रित्णा । आद्ये लक्ष्मोसरस्वत्यौ रतिःप्रीतिश्च कृत्तिका ॥११९॥ शांतिः पुष्टिः पुनस्तुष्टिर्मातंगीपदशेखरा । मूलमन्त्रं पृथङ्न्यस्येन्निजमूर्द्धनि मन्त्रवित् ॥१२०॥ आधारदेशेऽधिष्ठाने नाभौ पश्चादनाहते । कंठदेशे भ्र वोर्मध्ये बिंदौ भूयः कला पदेः ॥१२१॥ निरोधिकायामद्धेंदुनादे नादांतयोः पुनः । उन्नतांस षु वक्त्रे च ध्रुवमण्डले शिवे ॥१२२॥ मातंग्यंताः प्रविन्यस्वेद्वामां ज्येष्ठांमतः परम् । रौद्रीं प्रशांतां श्रद्धाख्यां पुनर्माहेश्वरीमथ ॥१२३॥ क्रियाशक्तिं सुलक्ष्मों च सृष्टि संज्ञां च मोहिनीम् । प्रमथाश्वासिनीं विद्युल्लतां चिच्छक्तिस्तप्यथ ॥१२४॥ ततश्च सुन्दरीं निद्रा नन्दबुद्धिमिमाः क्रमात् । शिरोभालहृदाधारेष्वेता बीजत्रयाधिकाः ॥१२५॥ मातंग्यायाः प्रान्वस्येद्यथावद्देशिकोत्तमः । मातंगीं महादायां तां महालक्ष्मीपदादिकाम् ॥१२६॥ सिद्धलक्ष्मोपदाद्यं च मूलमाधारमण्डलम् । न्यसेत्तेनैव कुर्वोत व्यापकं देशिकोत्तमः ॥१२७॥ एवं न्यस्तशरीरोऽसः चिंतयेन्मंददेवताम् । श्यामां शुकोक्ति शृण्वतीं न्यस्तकांघ्रिशिरोरुहाम् ॥१२८॥ शशिखण्डधरां वीणां वादयंतों मधून्मदाम् । रक्तांशुकां च कह्लारमाला शोभितचूलिकाम् ॥१२९॥ शंखपत्रां तु मातंगीं तिलकोद्भासिमस्तकाम् । अयुतं प्रजपेन्मंत्रं तद्दशांशं मधूकजैः ॥१३०॥ पुष्पैस्त्रिमधुरोपेतैर्जु हुयान्मंत्रसिद्धये । त्रिकोणकर्णिकं पद्ममष्टपत्रं प्रकल्पयेत् ॥१३१॥ अष्टपत्रावृत बाह्य वृत्तं षोडशभिर्दलैः । चतुरस्त्रीकृतं बाह्ये कांत्या दृष्टिमनाहरम् ॥१३२॥ न्यास करके कुसुमा, मेखला, मदना, मदनातुरा, मदनवेगा, संभवा, भुवनपाला, इन्दुरेखा, अनंगपदपूर्वा और मातंगी का न्यास करे । तदनन्तर साधक को मूल अधिष्ठान, मणिपूरक, हृदय, कंठ, मुख, भ्रूमध्य तथा मस्तक पर न्यास करना चाहिये । पहले लक्ष्मी, सरस्वती, रति, प्रोति, कृत्तिका, शांति, पुष्टि, तुष्टि, मातंगी ओर पद- शेखरा का न्यास करके फिर अपने मस्तक पर मूलमन्त्र का न्यास करे ॥११४-१२०॥ मूलाधार, अधिष्ठान, नाभि, अनाहत, कंठदेश, भ्रूमध्य, बिंदु, कला, पद, निरोधिका, अर्धन्दुनाद, नादान्त, उन्नतांश, मुख तथा ध्रुवमंडल में कुसुमा आदि का न्यास करके पश्चात् वामा और ज्येष्ठा का न्यास करे । पुनः रौद्री, प्रशांता, श्रद्धा, माहेश्वरी, क्रियाशक्ति, सुलक्ष्मी, सृष्टि, संज्ञा, मोहिनी, प्रमथा, आश्वासिनी, विद्युल्लता, चिच्छक्ति, सुन्दरी, निद्रा तथा नंदबुद्धि का क्रमशः न्यास करे । शिर, ललाट, हृदय, तथा आधार में बीजत्रय से अधिक मातंगी, आदि का न्यास करना चाहिये । उत्तम साधक मातंगो, महदाया, महालक्ष्मीपदादिका, सिद्धलक्ष्मोपदाद्या और मूलाधारमंडल का यथावत् न्यास करके व्यापक न्यास करे ॥१२१-१२७॥ इस प्रकार शरीर न्यास करके मन्त्री श्यामवर्णा, तोते की बोलो सुननेवाली, एक चरण तथा केशों का न्यास करने वाली, चंद्रलेखा का धारण करनेवाली, वीणा बजाने वाली, मधुपान से उन्मत्त होने वाली, रक्तवस्त्र पहनने वाली, श्वेतकमल की माला से सुशोभित जुड़ेवाली, शंख धारण करने वाली और तिलकबिंदु से सुशोभित भाल वाली, मन्त्र देवता मातंगी का ध्यान करे । तदनन्तर मंत्र सिद्धि के लिये दस हजार मंत्र का जप करके उसका दशांश त्रिमधुयुक्त मधूक (महुआ) के पुष्पों से हवन करे । पश्चात् त्रिकोण, कर्णिका सहित अष्टदल कमल से युक्त पीठ की रचना करे, जो देखने में मनोहर तथा चतुरस्र हो । उसके बाहर अष्टदल कमल होना चाहिये और १०१ ना० पु०