बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)
Brihan Naradiya Purana with Sanskrit & Hindi Commentary
महर्षि व्यास द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
पृष्ठ 830, कुल 1008 में से
संदर्भ में पढ़ेंअष्टाशीतितमोऽध्यायः ८११ अष्टमं नवमं चापि पूर्वं स्याद्दंतितं पुनः । द्वयमेकैक मथ च दृष्टद्वयमथ द्वयम् ॥११२॥ मायया पुटितं कृत्वा कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । प्रत्येकं शक्तिपुटितैर्मंत्रार्णैर्दशभिर्न्यसेत् ॥११३॥ दृक्श्रोत्रनासावाग्वक्षोनाभिगुह्येषु च क्रमात् । रक्तां रक्तांबरां रक्तगंधमाल्याविभूषणाम् ॥११४॥ चतुर्भुजां त्रिनयनां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् । पाशांकुशामिक्षुचापं दाडिमीशायकं तथा ॥११५॥ दधानां बाहुभिर्नेत्रैर्दयासुप्रीतिशीतलैः । पश्यंती साधकेअस्त्रषट्कोणाब्ज महीपुरे ॥११६॥ चक्रमध्ये सुखासीनां स्मेरवक्त्रसरोरुहाम् । शक्तिभिः स्वस्वरूपाभिरावृतां पीतमध्यगाम् ॥११७॥ सिंहासनेऽभितः प्रेंखत्पोतस्थाभिश्च शक्तिभिः । वृतां ताभिर्विनोदानि यातायातादिभिः सदा ॥११८॥ कुर्वाणामरुणांभोधौ चिंतयेन्मन्त्रनायकम् । एषा तु सप्तमी प्रोक्ता दूतीं चाप्यष्टमीं शृणु ॥११९॥ वज्रेश्वर्य्यचिमात्रं स्याद्विद्यदग्नियुतं ततः । अंबु स्यान्मरुता युक्तं गोत्रा क्ष्मासंयुता ततः ॥१२०॥ रयोव्यासेन शुचिना युतः स्यात्तदनंतरम् । अष्टार्णा वह्निवासिन्या दूती नित्या समीरिताः ॥१२१॥ षड्दीर्घस्वरयुक्तेन विद्यायाः स्यात्षडंगकम् । तेनैव पुटितैर्वर्णैरन्यच्छ्रोत्रादिपञ्चसु ॥१२२॥ षष्ठकं नसि विन्यस्य व्यापकं विद्यया न्यसेत् । निदाघकालमध्याह्नदिवाकरसमप्रभाम् ॥१२३॥ नवरत्नकिरीटां च त्रीक्षणामरुणांबराम् । नानाभरणसंभिन्नदेहकांतिविराजिताम् ॥१२४॥ शुचिस्मितामष्टभुजां स्तूयमानां महर्षिभिः । पाशं खेटं गदां रत्नचषकं वामबाहुभिः ॥१२५॥ दक्षिणेरंकुशं खड्गं कट्ठारं कमलं तथा । दधानां साधकाभीष्टदानोद्यमसमान्विताम् ॥१२६॥ ध्यात्वैवं पूजयेद्देवीं दूतीं दुर्नीतिनाशिनीम् । इत्येषा कथिता तुभ्यं समस्तापत्तिनिवारिणी ॥१२७॥ श्रीकरी शिवतावासकारिणी सर्वसिद्धिदा । अथ ते नवमीं नित्यां त्वरितां नाम नारद ॥१२८॥
तथा गुह्यों में क्रमशः दश अक्षरों का न्यास करे । तदनन्तर रक्तवर्णा, रक्तवस्त्रा, रक्त गंध तथा माला से विभू- षिता, चतुर्भुजा, त्रिनयना, उज्ज्वल मणि का मुकुट पहनने वाली, हाथों में पाश, अंकुश, माधवीलता के धनुष और दाडिम के बाणों को धारण करनेवाली; दया एवम् प्रीतियुक्त शीतल नेत्रोंवाली, साधक के ऊपर दृष्टिपात करने वाली, अस्त्र, षट्कोण, अष्टदल कमल, भूपूर तथा चक्रमध्य में सुख से बैठने वाली; मुस्कराते हुए मुखारविंद वाली, अपने समान स्वरूप वाली शक्तियों से आवृत्त, पीतमध्यगामिनी और सिंहासनारूढ होकर चामर डुलानेवाली तथा निकट आते जाने वाली शक्तियों के साथ मनोविनोद करनेवाली मन्त्रनायिका देवी का लाल समुद्र में ध्यान करे । यह तो सातवीं देवी बतलाई गई है। अब आठवीं दूती के बारे में भी सुन लो ॥१०९-११९॥ "बजे- श्वरी ...... समीरिता"—यह उनका मन्त्र है। इसमें छः दीर्घस्वर हैं, जो विद्या के षडंग कहलाते हैं । उन्हीं स्वरों से संपुटित वर्णों से कर्ण आदि पाँच अंगों में न्यास करे । छठें वर्ण का नासिका में न्यास करके विद्या से व्यापकन्यास करना चाहिये । तदनन्तर ग्रीष्म ऋतु के मध्याह्नकालीन दिनकर के समान कान्तिवाली, नवरत्नों के बने मुकुट पहननेवाली, त्रिनेत्रा, रक्तवस्त्रा, अनेक आभूषणों से आभूषित सुमनोहर गात्रवाली, पवित्र हास्यवाली, आठ भुजाओं वाली, महर्षियों से वन्दित की जाने वाली, वाम हस्तों में पाश, धनुष, गदा तथा रत्न का प्याला और दक्षिण करों में अंकुश, खड्ग कटार तथा कमल धारण करनेवाली, साधकों की कामना पूर्ण करने के लिये सदा उद्यत रहनेवाली और दुर्नीति का नाश करने वाली दूती देवी का ध्यान करके पूजन करे। यह समस्त विपत्तियों का निवारण करने वाली, कल्याणकारिणी, सकलसिद्धिदायिनी