सामग्री पर जाएँ
भारतकोश
बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)

बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)

Brihan Naradiya Purana with Sanskrit & Hindi Commentary

महर्षि व्यास द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished1,008 पृष्ठ

पृष्ठ 909, कुल 1008 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 909

८६० नारदीयपुराणम्

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥५७॥ दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥५८॥ पुण्यदा च समाख्याता यन्न देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥५६॥ लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥६०॥ जीर्णोद्धारस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥६१॥ ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥६२॥ दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा सतः । तपसश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥६३॥ तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । झारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥६४॥ विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनाम निरूपणम् ॥६५॥ हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥६६॥ प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥६७॥ ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥६८॥ ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥६९॥ शिवरात्रेश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥७०॥ भद्रायूत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायुद्वाहवर्णनम् ॥७१॥ भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥७२॥ रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥७३॥ अतः परं चतुर्थ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विन्ध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥७४॥

आदि तीर्थों का माहात्म्य, वर्णों तथा आश्रमों का धर्म तत्त्व निरूपण, दिवस्थान का विभाग, बकुलार्ककथा, छत्रानंदा, शांता, श्रीमाता, मतंगिनी, आदि पुण्यदायिनी देवियों के स्थान का वर्णन, इन्द्रेश्वरादि माहात्म्य, द्वार- कादि निरूपण, लोहासुर समाख्यान, गंगाकूपनिरूपण, श्रीरामचरित, सत्यमंदिर वर्णन, जीर्णोद्धार कथन, आसन प्रतिपादन, जातिभेद प्रकथन, स्मृतिधर्म निरूपण, अनेक आख्यानों सहित वैष्णव धर्म का निरूपण, चातुर्मास्य के समस्त धर्मों का कथन, दानप्रशंसा, व्रतमहिमा, तप तथा पूजा का सच्छिद्र कथन, प्रकृति का भिन्नाख्यान, शालग्राम निरूपण; झारक का वधोपाय, वृक्षाचं को महिमा, विष्णु का वृक्षत्व शाप, पार्वती का अनुतप, हर का तांडवनृत्य, रामनाम निरूपण, हर का लिंगपतन, बैजवन की कथा, पार्वती जन्मचरित, तारक का अद्भुत वध, प्रणवैश्वर्य कथन, तारकाचरित, दक्षयज्ञसमाप्ति, द्वादशाक्षरभूषण, ज्ञानयोग समाख्यान, द्वादशाक्षर की महिमा, और मनुष्यों के लिये कल्याणकारक श्रवणादिक पुण्य बतलाया गया है ॥५७-६८॥ ब्रह्मखंड के उत्तर भाग में शिव की अद्भुत महिमा, पंचाक्षर की महिमा, गोकर्ण महिमा, शिवरात्रि महिमा, प्रदोषव्रत कीर्तन' सोमवार व्रत, सीमंतिनी का कथानक, भद्रायु का उत्पत्तिकथन, सदाचारनिरूपण, शिवशर्मा का उद्देश, भद्रायु का विवाह वर्णन, भद्रायु महिमा, भस्म माहात्म्य कीर्तन, शबराख्यान, उमा-माहेश्वर-व्रत, रुद्राक्ष माहात्म्य, रुद्राध्यायपुण्य, श्रवणादिक पुण्य- इतने विषय आये हैं ॥६९-७३॥ अब इसके उपरांत चौथे अत्युत्तम काशीखंड के सम्बन्ध में सुनो। उसमें विन्ध्य तथा नारद का सं...