बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

210 बृहत्संहितायाम् [Adh. XXI. Sl. 9-12. पौर्णमास्यामथोत्पन्नः सामावास्यां प्रवर्षति । अमावास्यां समुद्भूतः पूर्णमास्यां प्रवर्षति ॥ पूर्वसन्ध्यासमुद्भूतः पश्चिमायां प्रवर्षति । पश्चिमायां समुद्भूतः पूर्वसन्ध्यां प्रवर्षति ॥ पूर्वार्द्धे यः समुद्भूतः पश्चाद्रात्रौ प्रवर्षति । निशायां पश्चिमे यश्च स पूर्वाह्ने प्रसूयते ॥ दिनार्द्धे तु समुत्पन्नः स निशार्द्धे प्रसूयते । इति । मृगशीर्षाद्या गर्भा मन्दफलाः पौषशुक्लजाताश्च । पौषस्य कृष्णपक्षेण निर्दिशेच्छ्रावणस्य सितम् ॥९॥ माघसितोत्था गर्भाः श्रावणकृष्णे प्रसूतिमायान्ति । माघस्य कृष्णपक्षेण निर्दिशेद्भाद्रपदशुक्लम् ॥१०॥ फाल्गुनशुक्लसमुत्था भाद्रपदस्यासिते विनिर्देश्याः । तस्यैव कृष्णपक्षोद्भवास्तु ये तेऽश्वयुक्छुक्ले ॥११॥ चैत्रसितपक्षजाताः कृष्णेऽश्वयुजस्य वारिदा गर्भाः । चैत्रासितसम्भृताः कार्तिकशुक्लेऽभिवर्षन्ति ॥१२॥ Slokas 9-12.—The foetuses formed in the begin- ning of Margasirsha and Pushya are of little consequence. Those formed in the dark half of Pushya may come out in the bright half of Sravana. Similarly, those that are formed in the bright half of Magha will see the light of the day in the dark fortnight of Sravana. The former part of Bhadrapada may be fixed upon as the time of birth corresponding to the dark half of Magha. Those that are formed in the first half of Phalguna may be said to come out in the latter half of Bhadrapada. But those in the dark fortnight of Phalguna will be born in the bright half of Aswayuja. The clouds that are formed in the first half of Chaitra will yield water in the latter half of Aswayuja ; and those that are formed in the latter half of Chaitra will rain in the first half of Kartika.