बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

88 बृहत्संहितायाम् [Adh. IV. 13-15 क्षत्रियाः क्षत्रियान् घ्नन्ति वर्णांश्चैव तथा परे। अग्रतश्च जयस्तेषां पृष्ठतश्च पराजयः ॥ चन्द्ररेखा यदा व्यक्ता दक्षिणोत्तरमायता । शुक्लादौ प्रतिपद्येत तद्योगस्थानलक्षणम् ॥ सैन्योद्योगा भवन्त्यत्र भूमिकम्पश्च जायते । युगमेव याम्यकोट्यां किञ्चित्तुङ्गं स पार्श्वशायीति । विनिहन्ति सार्थवाहान् वृष्टेश्च विनिग्रहं कुर्यात् ॥१३॥ Sloka 13.—If the southern curved end of the yoke be a bit higher than that of the northern, the Moon is then said to be पार्श्वशायी 'slightly reclining on the side' and will cause the destruction of the trading class and there will also be drought. तथा च वृद्धगर्गः याम्यकोट्याग्रतः किञ्चिद्युगकाले यदा शशी । पार्श्वशायीति संज्ञोऽयं सार्थहा वृष्टिनाशनः ॥ अभ्युच्छ्रायादेकं यदि शशिनोऽवाङ्मुखं भवेच्छृङ्गम् । आवर्जितमित्यसुभिक्षकारि तद्गोधनस्यापि ॥१४॥ Sloka 14.—If one of the horns (of the Moon) should on account of the elevation of the other appear in a downward direction, the figure (or form) is termed आवर्जित —bent down or pulled down—and indicates famine all over affecting even the cattle. Cf. वृद्धगर्गः अधोमुखं यदा शृङ्गं शशिनो दृश्यते तदा । संस्थानमावर्जितकं गोघ्नं दुर्भिक्षकारकम् ॥ अव्युच्छिन्ना रेखा समन्ततो मण्डला च कुण्डाख्यम् । अस्मिन्माण्डलिकानां स्थानत्यागो नरपतीनाम् ॥१५॥ Sloka 15.—If the horns of the Moon should together appear like a circle it is termed 'Kunda' and