बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. IX. Sl. 9-13. ] नवमोऽध्यायः 109 उदयास्तमयं कुर्यान्मध्यमं मार्गमाश्रितः । मध्यमं चार्घमस्य च योगक्षेमं विनिर्दिशेत् ॥ उदयास्तमयं कुर्याद्दक्षिणं मार्गमाश्रितः । धान्यस्य सङ्ग्रहं कृत्वा केदारेषु तिलान् वपेत् ॥ अत्युत्तमोत्तमोनं सममध्यन्यूनमध्यमकष्टफलम् । कष्टतरं सौम्यादासुं वीथिषु यथाक्रमं ब्रूयात् ॥९॥ Sloka 9.—The course of Venus in the three routes नाग, गज and ऐरावत will produce effects par excellence, excellent and slightly good. Similarly the effects have to be pronounced to be even, middling and slightly bad, when Venus traverses the next three routes. In the last three routes, he will produce effects which will prove undesirable, disastrous and totally destructive respectively. भरणीपूर्वं मण्डलमृक्षचतुष्कं सुभिक्षकरमाद्यम् । वङ्गाङ्गमहिषवाल्हिककालिङ्गदेशेषु भयजननम् ॥१०॥ अत्रोदितमारोहेद् ग्रहोऽपरो यदि सितं ततो हन्यात् । भद्राश्वशूरसेनकयौधेयककोटिवर्षनृपान् ॥११॥ Slokas 10-11.—The four asterisms commencing from Bharani constitute the first Mandala or cycle of Venus and produce plenty of food. But, there will be fright in the countries Vanga, Anga, Mahisha, Valheeka and Kalinga. If after the rising of Venus in this मण्डल-Mandala another planet should pass over him, the latter will destroy the kings of the tribes Bhadraswa, Surasena, Yaudheya and Kotivarsha. भचतुष्टयमार्द्राद्यं द्वितीयममिताम्बुसस्यसम्पत्त्यै । विप्राणामशुभकरं विशेषतः क्रूरचेष्टानाम् ॥१२॥ अन्येनात्राक्रान्ते म्लेच्छाटविकश्वजीविगोमन्तान् । गोनर्दनीचशूद्रान् वैदेहांश्चानयः स्पृशति ॥१३॥

110 बृहत्संहितायाम् [Adh. IX. Sl. 14-17. Sloka 12-13. The four stars beginning from Ardra form the second मण्डल or cycle and Venus, while in this, will bestow plenty of water and food-crops. But he will be unfavourable to the Brahmin class, especially so to those that commit cruel deeds. If Venus is overpowered in this मण्डल-Mandala by another planet, he will cause distress to the Mlechchas, foresters eaters of dog's flesh and cowherds, the people of Gonarda, low-class people, Sudras and the people of Videha. विचरन् मघादिपञ्चकमुदितः सस्यप्रणाशकृच्छुक्रः । क्षुत्तस्करभयजननो नीचोन्नतिसङ्करकरश्च ॥१४॥ पित्राद्येऽवष्टब्धो हन्त्यन्ये नाविकान् शबरशूद्रान् । पुण्ड्रापरान्त्यशूलिकवनवासिद्रविडसामुद्रान् ॥१५॥ Slokas 14-15.—When Venus after rising is passing through the 3rd मण्डल formed by the five stars com- mencing from Magha, he will destroy crops, cause danger from famine and robbers, revolutionise the social levels and create commingling of the social strata. If Venus is assailed by another planet in this cycle, he destroys shepherds, Sabaras, Sudras, Pundras, savages of the western countries, the Sulikas, foresters, the Dravidas and people living on the coasts. स्वात्याद्यं भत्रितयं मण्डलमेतच्चतुर्थमभयकरम् । ब्रह्मक्षत्रसुभिक्षाभिवृद्धये मित्रभेदाय ॥१६॥ अत्राक्रान्ते मृत्युः किरातभर्तुः पिनष्टि चेक्ष्वाकून् । प्रत्यन्तावन्तिपुलिन्दतङ्गणान् शूरसेनांश्च ॥१७॥ Slokas 16-17.—The three stars commencing from Swati form the fourth Mandala which removes fear from people's minds, promotes the happiness of Brahmins and

Adh. IX. Sl. 18-21.] नवमोऽध्यायः 111 Kshatriyas, and the growth of crops, but creates mis- understanding among friends. If Venus be overpowered (by another planet) in this Mandala, death overtakes the Kirata-chieftain, and the Ikshvakus will be crushed. So also will be the cave-men, people of Avanti, Pulindas, Tanganas and Surasenas. ज्येष्ठाद्यं पञ्चक्षं क्षुत्तस्कररोगदं प्रबाधयते । काश्मीराश्मकमत्स्यान् सचारुदेवीन्वन्तींश्च ॥१८॥ अत्रारोहेद् द्रविडाभीरम्बष्ठत्रिगर्तसौराष्ट्रान् । नाशयति सिन्धुसौवीरकांश्च काशीश्वरस्य वधः ॥१९॥ Slokas 18-19.—The five asterisms beginning with Jyeshta constitute the fifth मण्डल. Herein, the people will suffer from hunger, robbers and diseases. Similarly the people of Kashmira, Asmaka, Matsya, Avanti and those living on the banks of the Charudevi will be in distress. If Venus be overpowered here, he destroys the Dravidas, Abheeras, Ambashtas, Trigarthas and Saurashtras, people of Sindhu and the Sauveerakas. The king of Kasi will meet with his end. षष्ठं षण्णक्षत्रं शुभमेतन्मण्डलं धनिष्ठाद्यम् । भूरिधनगोकुलाकुलमनल्पधान्यं क्वचित्सभयम् ॥२०॥ अत्रारोहेच्छूलिकगान्धारावन्तयः प्रपीड्यन्ते । वैदेहवधः प्रत्यन्तयवनशकदासपरिवृद्धिः ॥२१॥ Slokas 20-21.—The sixth Mandala which is auspi- cious is composed of six asterisms beginning with Dhanishta. The period will be marked by an increase of prosperity, cattle-wealth and food-grains ; but in some places there will be fear. If Venus be assailed here, he will cause distress to the Sulikas, people of Gandhara and

112 बृहत्संहितायाम् [Adh. IX. Sl. 22-24 Avanti ; people of Videha will be destroyed ; cave men, Yavanas, Sakas and servants will thrive. अपरस्यां स्वात्याद्यं ज्येष्ठाद्यं चापि मण्डलं शुभदम् । पित्र्याद्यं पूर्वस्यां शेषाणि यथोक्तफलदानि ॥२२॥ Sloka 22.—Venus in passing through the fourth and the fifth Mandalas in the west will confer benefits on the people. Similar will be the result when he transits the third division in the east. The effects of his transits in the other Mandalas will be as already stated. तथा च पराशरः । आद्यरोहितदारुणविरोचनोर्ध्वदण्डतीक्ष्णाग्येतानि षण्मण्डलानि । तथा च समाससंहितायाम् भरणीरौद्रमघानिलशक्रघनिष्ठदिसंप्रवृत्तेषु । चारोदयः शुभो मण्डलेषु हित्वाऽन्त्यापिण्ड्याद्ये ॥ दृष्टोऽनस्तमितेऽर्क भयकृत् क्षुद्रोगकृत्समस्तमहः । अर्द्धदिवसे च सेन्दुर्नृपबलपुरभेदकृच्छुक्रः ॥२३॥ Sloka 23.—If Venus be visible before Sunset, he will cause fear ; if seen throughout the day, there will be hunger and disease. At midday if he is seen conjoined with the Moon, there will be discord between the king's troops and the citizens. तथा च पराशरः अहः सर्वं यदा शुक्को दृश्यतेऽथ महाग्रहः । तदा त्वागन्तुभिर्ग्रामा बाध्यन्ते नगराणि च ॥ भिन्दन् गतोऽनलर्क्षं कूलातिक्रान्तवारिवाहाभिः । अव्यक्ततुङ्गनिम्ना समा सरिद्भिर्भवति धात्री ॥२४॥ Sloka 24.—If Venus passes through the middle of Krittika, the earth consisting of elevations and depres- sions becomes levelled up by the rivers through waters overflowing the banks

Adh. IX. Sl. 25-27] नवमोऽध्यायः 113 प्राजापत्ये शकटे भिन्ने कृत्वेव पातकं वसुधा । केशास्थिशकलशबला कापालमिव व्रतं धत्ते ॥२५॥ Sloka 25.—When the cart of Rohini is broken through by Venus, the earth will be strewn with hair and pieces of bones and assume the form of one who per- forms the कापालव्रत-Kapalavrata to atone for the murder of a Brahmin. Here the author has indulged in a bit of poetic fancy. The idea is that many will be killed in battle, etc. For कापालव्रत Vide मनुस्मृति XI-72 The wain of Rohini is cleft, i.e., undergoes occultation by a planet, when the latter, standing in the 17th degree of Taurus has a southern latitude (विक्षेप) of a little more than two degrees. तथा च ब्रह्मसिद्धान्ते । विक्षेपोऽंशाद्वितयादधिको वृषभस्य सप्तदशभागे । यस्य ग्रहस्य याम्यो भिनत्ति शकटं स रोहिण्याः ॥ तथा च भानुभट्टः वृषस्यांशे सप्तदशे विक्षेपो यस्य दक्षिणः । अंशद्वयाधिको भिन्द्याद्रोहिण्याः शकटं तु सः ॥ सौम्योपगतो रससस्यसङ्क्षयायोशनाः समुद्दिष्टः । आर्द्रागतस्तु कोशलकलिङ्गहा सलिलनिकरकरः ॥२६॥ Sloka 26.—When Venus comes to Mrigasiras, he will destroy juices and crops. When he goes to Ardra, he causes ruin to the Kosala and Kalinga countries and brings on excessive rain. अश्मकवैदर्भाणां पुनर्वसुस्थे सिते महाननयः । पुष्ये पुष्टा वृष्टिर्विद्याधररणविमर्दश्च ॥२७॥ Sloka 27.—When Venus is in Punarvasu, the Asmakas and the Vaidarbhas will be put to much suf- बृ. सं. 15

114 बृहत्संहितायाम् [Adh. IX. Sl. 28-29 fering. When he is in Pushya, there will be copious rain and the Vidyadharas will be crushed in battle. आश्लेषासु भुजङ्गमदारुणपीडावहश्चरन् शुक्रः । भिन्दन् मघां महामात्रदोषकृद् भूरिवृष्टिकरः ॥२८॥ Sloka 28.—When he is in Aslesha, the people will undergo immense suffering caused by snake-poison. When he is piercing Magha, he will cause trouble to the chief of Mahouts. There will be copious rain. "To the chief Minister" if the reading महामात्य be adopted. Utpala gives in a quotation the definition of the cleaving, alias occultation, of the junction star of Magha by a planet : भेदक्षणं गणितकारैरुक्तम् । छादयति योगतारां मानाद्दर्धोनाधिकाद्गार्धविक्षेपात् । स्फुटविक्षेपो यस्याधिकोनको भवति समादिक्स्थः ॥ The definition of the occultation of the star in question according to the scientific astronomers, is as follows: "A planet occults the junction star of Magha (Regulus) when its own rectified latitude, being in the same direction (north), is more than half the latitude, and less than one and a half the latitude of the star" From this we may deduce that the author of the stanza, whoever he may have been (probably Brahmagupta), had a still more accurate knowledge of the real latitude of Regulus than the Surya Siddhanta has, in which the latitude is stated to be 0. Another stanza defines the latitude of the Moon when causing the occultation of certain stars : विक्षेपेऽन्ये सौम्ये तृतीयातारां भिनत्ति पित्र्यस्य । इन्दुर्भिनत्ति पुष्यं पौष्णं वारुणमविक्षिप्तः ॥ Kern. भाग्ये शबरपुलिन्दप्रध्वंसकरोऽम्बुनिवहमोक्षाय । आर्यम्णे कुरुजाङ्गलपाञ्चालघ्नः सलिलदायी ॥२९॥ Sloka 29.—When Venus is in Purvaphalguni, the Sabaras and the Pulindas will meet with destruction;

Adh. IX. Sl. 30-33] नवमोऽध्यायः 115 there will be copious rain. When he is in Uttaraphalguni, the Kurus, people of Jangala and the Panchalas will be destroyed ; but there will be rain. कौरवचित्रकराणां हस्ते पीडा जलस्य च निरोधः। कूपकृदण्डजपीडा चित्रास्थे शोभना वृष्टिः ॥३०॥ Sloka 30.—When Venus is in Hasta, the Kauravas and artists will suffer. There will be drought. Diggers of wells and birds will suffer when Venus is in Chittra; but there will be good rain. स्वातौ प्रभूतवृष्टिर्दूतवणिग्नाविकान् स्पृशत्यनयः । ऐन्द्राग्नेऽपि सुवृष्टिर्वणिजां च भयं विजानीयात् ॥३१॥ Sloka 31. When Venus is in Swati, there will be copious rain. Messengers, traders and sailors will suffer. If Venus be in Visakha, there will be dread among the traders. मैत्रे क्षत्रविरोधो ज्येष्ठायां क्षत्रमुख्यसन्तापः । मौलिकभिषजां मूले त्रिष्वपि चैतेष्वनावृष्टिः ॥३२॥ Sloka 32.—When Venus is in Anuradha, there will be dissensions among Kshatriyas. When he is in Jyeshta, there will be trouble to the Kshatriya chiefs. When Venus is in Moola, druggists and physicians will be worried. In none of these three, there will be rain. आप्ये सलिलजपीडा विश्वेशे व्याधयः प्रकुप्यन्ति । श्रवणे श्रवणव्याधिः पाखण्डिभयं धनिष्ठासु ॥३३॥ Sloka 33.—When Venus is in Purvashadha, people will be troubled by aquatic animals and products (aquatic animals will suffer, according to some). When he is in Uttarashadha, there will be a crop of diseases. When he

116 बृहत्संहितायाम् [Adh. IX. Sl. 34-35 is in Sravana, there will be ear-disease, and when he is in Dhanishta, there will be danger to heretics. शतभिषजि शौण्डिकानामजैकभे द्यूतजीविनां पीडाम् । कुरुपाञ्चालानामपि करोति चास्मिन् सितः सलिलम् ॥३४॥ Sloka 34.—When Venus is in Satabhishak, distillers of toddy or arrack will be distressed. When he is in Purvabhadra, gamblers will come to grief. The Kurus and Panchalas also will suffer. But there will be rain. आहिर्बुध्न्ये फलमूलतापकृद्यायिनां च रेवत्याम् । अश्विन्यां हयपानां याम्ये तु किरातयवनानाम् ॥३५॥ Sloka 35.—In Uttarabhadra, Venus causes damage to fruits and roots ; in Revati, to travellers and marchers; in Aswini, to horse-keepers ; and in Bharani, to Kiratas and Yavanas. तथा च काश्यपः । भेदयेत् कृत्तिकां शुक्रो बहुतोयं विमुञ्चति । रोहिण्यां मरणं घोरं गृध्राकुलभयाकुलम् ॥ मृगे तु सर्वसस्यानां क्षयं कुर्याद्भृगोः सुतः । आद्रांसु च कलिङ्गानां कोशलानां भयावहः ॥ पुनर्वसौ विदर्भाणां पीडयत्युशनोत्तथा । पुष्ये पुष्टिं समायान्ति जनाः सस्यानि वृष्टयः ॥ आश्लेषासूशना भेदात्पीडयेन्मृगुजः प्रजाः । मघाभेदकरः शुक्रो महामात्रांश्च पीडयेत् ॥ भाग्ये शबरविध्वंसं बहुवृष्टिं प्रमुञ्चति । आर्यम्णे तु कुरुक्षेत्रं पाञ्चालांश्चोपतापयेत् ॥ हस्ते चित्रकराणां तु पीडा वृष्टिक्षयो भवेत् । सुवृष्टिं क्रूरकृत्पीडां चित्राभेदं यदा व्रजेत् ॥ स्वातिभेदे सुवृष्टिं च वणिग्नाविकभीतिदः । विशाखायां सुवृष्टिं च मैत्रे मित्रं विरुध्यति ॥ ऐन्द्रे पौरविरोधः स्यान्मूले तु भिषजां भयम् ।

आप्ये वैश्वे व्याधिभयं वैष्णवे कर्णवेदना ॥ धनिष्ठासु कुरुन्मस्थान् वारुणे शौण्डिकक्षयम् । प्रोष्ठपादे पूर्वसत्कानहिर्बुध्न्ये फलक्षयः ॥ यायिनां सन्नृपाणां च पौष्णे ज्ञेयं महद्भयम् । आश्विन्यां हयपीडाकृन्नरणां कृषिजिविनाम् ॥ चतुर्दशीं पञ्चदशीं तथाष्टमीं तमिस्रपक्षस्य तिथिं भृगोः सुतः । यदा व्रजेद्दर्शनमस्तमेति वा तदा मही वारिमयीव लक्ष्यते ॥३६॥ Sloka 36.—When Venus becomes visible or sets on the 14th, 15th or the 8th day of the dark fortnight, the earth will appear as if it were made of water, i.e., there will be abundant rain. तथा च काश्यपः कृष्णपक्षे ह्यमावास्याचतुर्दश्यष्टमीषु च । उदयं भार्गवः कुर्यात्तदा वृष्टिं प्रमुञ्चति ॥ पराशरश्चात्र विशेषनाह । कार्तिके तु यदा मासि कुरुतेऽस्तमयोदयौ । तदाह्नां नवतिं पूर्णां देवो भुवि न वर्षति ॥ वर्त्तमानो यदा शुक्लो कृत्तिकासु बृहस्पतिः । उदेति तु तदा देवस्तां समां वर्षते समाम् ॥ अस्तोदये तु शुक्रस्य यदि चन्द्रादिवाकरौ । आवृत्तिमार्गं कुरुते तदा वर्षति भार्गवः ॥ अतीक्ष्णर्के भे विचरन् यदि वर्षति भार्गवः । वापुकार्क्षगतो व्यक्तं षोडशार्चिर्न वर्षति ॥ गुरुर्भृगुश्चापरपूर्वकाष्ठयोः परस्परं सप्तमराशिगौ यदा । तदा प्रजा रुग्भयेशोकपीडिता न वारि पश्यन्ति पुरन्दरोज्झितम् ॥ Sloka 37—If Venus and Jupiter be in exact opposi- tion, and in the East and West (1st and 7th), the people will be oppressed with sickness, fear and grief and will not receive even a drop of water from heaven.

118 बृहत्संहितायाम् [Adh. IX. Sl. 38-39 तथा च उदयास्तमयस्थौ तु यदा शुक्रबृहस्पती। पूर्वसन्ध्यागतौ स्यातां जनयेतां तदा भयम् ॥ ऋषिपुत्रेण च भृगुगुरू अपरपूर्वकाष्ठास्थावभिहितौ। तथा चाह। पृष्ठतस्तूशना यत्र पुरस्ताच्च बृहस्पतिः। न च कश्चिद्ग्रहो मध्ये बुधो वाप्यथ दृश्यते ॥ एकमार्गसमापन्नौ प्रेक्षमाणौ परस्परम्। ते दिशौ पीडिते बिन्द्यात् त्रीन् पक्षानभियोजयेत् ॥ तथा च भद्रबाहौ पठ्यते। प्रत्यूषे प्राक्स्थितः शुक्रः पृष्ठतश्च बृहस्पतिः। यदाऽन्योन्यं निरीक्षेत तदा चक्रं प्रवर्तते ॥ धर्मार्थकामा लुप्यन्ते प्रस्तावा वर्णसङ्कराः। नृपाणां च समुद्योगो यतः शुक्रस्ततो जयः ॥ अवृष्टिश्च भयं रोगं दुर्भिक्षं च तदा भवेत्। आढकेन तु धान्यस्य ग्राहकः स्यात्तदा प्रियः ॥ यदा तु पृष्ठतः शुक्रः पुरतश्च बृहस्पतिः। यदा वालोकयेतां तौ तावदेव फलं भवेत् ॥ तथा च गर्गः। अन्योन्यमस्तसंस्थौ तु यदि शुक्रबृहस्पती। पूर्वसन्ध्यागतौ घोरं जनयेतां महद्भयम् ॥ यदा स्थिताजीवबुधारसूर्यजाः सितस्य सर्वेऽग्रपथानुवर्तिनः। नृनागविद्याधरसङ्गरास्तदा भवन्ति वाताश्च समुच्छ्रितान्तकाः ॥३८॥ न मित्रभावे सुहृदो व्यवस्थिताः क्रियासु सम्यन्न रताः द्विजातयः। न चाल्पमप्यम्बु ददाति वासवो भिनत्ति वज्रेण शिरांसि भूभृताम्॥ Slokas 38-39.—When Jupiter, Mercury, Mars and Saturn are in advance of Venus, there will be wars among men, elephants (or serpents), demi-gods; and winds will destroy the tops of mountains, trees, etc. Friends will not continue as such; Brahmins will neglect their religious duties. There will not be a drop of rain from above; and thunderbolt will destroy the peaks of mountains.

Adh. IX. Sl. 40-43] नवमोऽध्यायः 119 शनैश्चरे म्लेच्छबिडालकुञ्जराः खरा महिष्योऽसितधान्यशूकराः । पुलिन्दशूद्राश्च सदक्षिणापथाः क्षयं व्रजन्त्यक्षिमरुद्गदोद्भवैः ॥४०॥ Sloka 40.—When Saturn is in advance of Venus, barbarians, cats, elephants, donkeys, she-buffaloes, black- grains, boars, Pulindas, Sudras and people living in southern countries will be destroyed by diseases arising from the vitiation of wind, and by ophthalmic diseases. निहन्ति शुक्रः क्षितिजेऽग्रतः प्रजां हुताशशस्त्रक्षुद्वृष्टितस्करैः । चराचरं व्यक्तमथोत्तरापथं दिशोऽग्निविद्युद्रजसा च पीडयेत् ॥४१॥ Sloka 41.—When Mars is in advance of Venus, people will suffer destruction through fire, war, famine, drought and robbers. Both the moveable and immove- able objects will be completely annihilated; so will be the people in the northern countries The quarters will be afflicted with fire, lightning and dust. बृहस्पतौ हन्ति पुरःस्थिते सितः सितं समस्तं द्विजगोसुरालयान् । दिशं च पूर्वा करकासृजोऽम्बुदा गले गदा भूरि भवेच्च शारदम् ॥ Sloka 42.—When Jupiter is in advance of Venus, all white objects, the abodes of Brahmins, cows and Gods, and the eastern direction will suffer ruin. Clouds will shower hail-stones. Diseases of the throat will prevail; but the autumnal crop will be abundant. सौम्येऽस्तोदययोः पुरो भृगुसुतस्यावस्थितस्तोयकृ- द्रोगान् पित्तजकामलांश्च कुरुते पुष्णाति च ग्रैष्मिकान् । हन्यात्प्रव्रजिताग्निहोत्रिकभिषग्रङ्गोपजीव्यान् हयान् वैश्यान् गाः सह वाहनैर्नरपतीन् पीतानि पश्चाद्दिशम् ॥४३॥ Sloka 43.—When Venus is behind Mercury at rising or setting, there will be rain. Diseases will crop up es.

120 बृहत्संहितायाम् [Adh. IX. Sl. 44-45 pecially those arising from the vitiation of bile, and jaundice. The summer crops will flourish. Ascetics, fire-worshippers, physicians, actors, wrestlers, etc., horses, merchants, cows, vehicles, kings, all yellowish objects and the western direction will be ruined. शिखिभयमनलाभे शस्त्रकोपश्च रक्ते कनकनिकषगौरे व्याधयो दैत्यपूज्ये । हरितकपिलरूपे श्वासकासप्रकोपः पतति न सलिलं खाद्भस्म रूक्षासिताभे ॥४४॥ Sloka 44.—When Venus is of the colour of fire, there is danger from fire ; if red, there will be war ; if golden, diseases will break out ; if green or tawny, asthma and cough will prevail ; and if ashy, coarse or dark in appearance, not a drop of water will fall from heaven. दधिकुमुदशशाङ्ककान्तिमृत्स्फुटविकसत्किरणो बृहत्तनुः । सुगतिरविकृतो जयान्वितः कृतयुगरूपकरः सिताह्वयः ॥४५॥ Sloka 45.—When Venus is of the colour of curd, lotus (Kumuda), or the Moon, with rays bright and far- expanding, with an orb full and large, with a good gait i. e., not retrograde, and going north of the star, not accompanied by portents, and victorious in planetary war, he bestows the semblance of the golden age. तथा च-कूटाकारनिभः स्निग्धो मार्गस्थो रजतप्रभः । भार्गवो विस्तृतार्चिश्च प्रजाभावकरः स्मृतः ॥-इति प्रावृषि शुक्रः प्राच्यां दिशि स्थितोऽल्पं जलं सृजति नित्यम् । धान्यं च भूरि कुरुतं तृणं च बहु जायते तत्र ॥ अपरां निषेव्यमाणः काष्ठां शुक्नो जलं सृजति भूरि । धान्यं कुरुते चाल्प तृणं न बहु जायते तत्र ॥ Thus ends the 9th Adhyaya on "the course of Venus."

Adh. X. Sl. 1-4.] दशमोऽध्यायः 121 शनैश्चरचारः ॥१०॥ Saturn. श्रवणानिलहस्तार्द्रा भरणीभाग्योपगः सुतोऽर्कस्य । प्रचुरसलिलोपगूढां करोति धात्रीं यदि स्निग्धः ॥१॥ अहिवरुणपुरन्दरदैवतेषु सुक्षमकृन्न चातिजलम् । क्षुच्छस्त्रावृष्टिकरो मूले प्रत्येकमपि वक्ष्ये ॥२॥ Slokas 1-2.—When Saturn being of glossy orb stays in Sravana, Swati, Hasta, Ardra, Bharani and Purva- phalguni, he makes the earth filled with plenty of water. When he stays in Aslesha, Satabhishak and Jyeshta, he bestows happiness on mankind. But there will not be plentiful rain. When he stays in Moola, he brings about famine, war and drought. Now, I shall treat of the effects of Saturn in each lunar mansion separately. तथा च गर्गः । याम्यवायव्यसावित्ररौद्रश्रवणसंस्थितः । भवेत् स्निग्धवपुः सौरो भाग्ये चैवातिवर्षदः ॥ सार्पवारुणमाहेन्द्रनक्षत्रेषु च संस्थितः । स्निग्धः सौरः क्षेमकरो नातिवृष्टिं प्रमुञ्चति ॥ क्षुच्छस्त्रवृष्टिदो मूले सूर्यपुत्रः समास्थितः ॥इति– तुरगतुरगोपचारककविवैद्यामात्यहार्कजोऽश्विगतः । याम्ये नर्तकवादकगेयज्ञक्षुद्रनैकतिकान् ॥३॥ Sloka 3.—When Saturn passes through Aswini, he destroys horses, grooms, poets, physicians and ministers ; while in Bharani, he destroys dancers, songsters, musi- cians, base and deceitful men. बहुलास्थे पीड्यन्ते सौरेऽग्न्युपजीविनश्चमृपाश्च । रोहिण्यां कोसलमद्रकाशिपाञ्चालशाकटिकाः ॥४॥ बृ. सं. 16

122 बृहत्संहितायाम् [Adh. X. Sl. 5-7. Sloka 4.—When Saturn moves in Krittika, people living by fire (such as smiths) and commandants suffer, while in Rohini, the people of Kosala, Madra, Kasi, Panchala and cartmen will suffer distress. मृगशिरसि वत्सयाजकयजमानार्यजनमध्यदेशाश्च । रौद्रस्थे पारतरमठास्तैलिकरजकचौराश्च ॥५॥ Sloka 5.—When Saturn is in Mrigasira, the Vatsas, the persons performing and those officiating as priests in sacrifices, the nobility, and the men of central countries will be troubled, while, in Ardra, the Paratas, the Rama- thas, oil-mongers, washermen and robbers will suffer. आदित्ये पाञ्चनदप्रत्यन्तसुराष्ट्रसिन्धुसौवीराः । पुष्ये घाण्टिकघौषिकयवनवणिक्कितवकुसुमानि ॥६॥ Sloka 6.—When Saturn is in Punarvasu, people of the Punjab, the western tracts, Surashtra, Sindhu and Suveera will suffer ; while in Pushya, bell-ringers pro- claimers, Yavanas, traders, gamblers and flowers will come to grief. सार्पे जलरुहसर्पाः पित्र्ये बाह्लीकचीनगान्धाराः । शूलिकपारतवैश्याः कोष्ठागाराणि वणिजश्च ॥७॥ Sloka 7.—When Saturn is in Aslesha, aquatic animals or products and serpents will have trouble. In Magha, Saturn causes trouble to the Bahleekas, Chinese, Kandaharis, Sulikas, Paratas, Vaisyas, godowns and traders. तथा च गर्गः । भुजङ्गकच्छपग्राहनागमत्स्यसरीसृपान् । हन्यादर्कसुतस्तिष्ठन्नक्षत्रे सर्पदैवते ॥

Adh. X. Sl. 8-12] दशमोऽध्यायः 123 भाग्ये रसविक्रयिणः पण्यस्त्रीकन्यकामहाराष्ट्राः । आर्यम्णे नृपगुडलवणभिक्षुकाम्बूनि तक्षशिला ॥८॥ Sloka 8.—When Saturn is in Purvaphalguni, juice- vendors, courtezans, virgins and the Maharashtras will have trouble. In Uttaraphalguni, Saturn afflicts kings, jaggery, salt, mendicants, water and the people of Taxila. हस्ते नापितचाक्रिकचौरभिषक्सूचिका द्विपग्राहाः । बन्धक्यः कौसलका मालाकाराश्च पीड्यन्ते ॥९॥ Sloka 9.—When Saturn is in Hasta, barbers, potters, oil-mongers, etc., thieves, physicians, tailors, elephant- catchers, harlots, people of Kosala, and makers of garlands will come to grief. चित्रास्थे प्रमदाजनलेखकचित्रज्ञचित्रभाण्डानि । स्वातौ मागधचरदूतसूतपोतप्लवनटाद्याः ॥१०॥ Sloka 10.—When Saturn is in Chittra, young women, writers, painters and coloured pots will suffer. Saturn in Swati will afflict the Magadhas, (or the royal panegyrists), spies, couriers, charioteers, sailors and dancers and the like. ऐन्द्राग्नाख्ये त्रैगर्तचीनकौलूतकुकुमं लाक्षा । सस्यान्यथ माञ्जिष्ठं कौसुम्भं च क्षयं याति ॥११॥ Sloka 11.—When Saturn is in Visakha, the Trigartas, Chinese, people of Kuluta, saffron, lac, crops, madder and safflower come to decay. मैत्रे कुलूततङ्गणखसकाश्मीराः समन्त्रिचक्रचराः । उपतापं यान्ति च घाण्टिका विभेदश्च मित्राणाम् ॥१२॥ Sloka 12.—When Saturn is in Anuradha, the Kulu- tas, Thanganas, the mountain tribes called Khasas,

124 बृहत्संहितायाम् [Adh. X. Sl. 13-16] Kashmerians, ministers, potters, etc. and bell-ringers come to grief. There will also be discord among friends. ज्येष्ठासु नृपपुरोहितनृपसत्कृतशूरगणकुलश्रेण्यः । मूले तु काशिकोसल्पञ्चालफलौषधीयोधाः ॥१३॥ Sloka 13.—When Saturn is in Jyeshta, kings, priests, proteges of kings, heroes, associations, families and guilds come to grief; so do the people of Kasi, Kosala and Panchala, fruits, herbs and warriors, when Saturn is in Moola. आप्येऽङ्गवङ्गकौसलगिरिव्रजा मगधपुण्ड्रमिथिलाश्च । उपतापं यान्ति जना वसन्ति ये ताम्रलिप्त्यां च ॥१४॥ Sloka 14.—When Saturn is in Purvashadha, the people of Anga, Vanga, Kosala, Girivraja, Magadha, Pundra, Mithila and those living in the city of Tamra- lipta come to grief. विश्वेश्वरेऽर्कपुत्रश्चरन् दशार्णान्निहन्ति यवनांश्च । उज्जायिनीं शबरान् पारियात्रिकान् कुन्तिभोजांश्च ॥१५॥ Sloka 15.—When Saturn is in Uttarashadha, the people of Dasarna, the Yavanas, Ujjain, the Sabaras, men living in the Pariyatra region and the Kuntibhojas will suffer. श्रवणे राजाधिकृतान् विप्राग्र्याभिषक्पुरोहितकालिङ्गान् । वसुभे मगधेशजयो वृद्धिश्च धनेष्वाधिकृतानाम् ॥१६॥ Sloka 16.—When Saturn is in Sravana, king's offi- cers, leading Brahmins, physicians, priests and people of Kalinga will suffer. In Dhanishta, Saturn bestows vic- tory on the king of Magadha and prosperity on those that are engaged in usury.

Adh. X. Sl. 17-20. ] दशमोऽध्यायः 125 साजे शतभिषजि भिषक्कविशौण्डिकपण्यनीतिवृत्तीनाम् । आहिर्बुध्न्ये नद्यो यानकराः स्त्रीहिरण्यं च ॥१७॥ Sloka 17.—If Saturn be in Satabhishak and Purva- bhadra, physicians, poets, toddy-distillers, traders and politicians suffer; so do those living on the banks of rivers, cart-wrights, women and gold when he is in Uttarabhadra. रेवत्यां राजभृताः क्रौञ्चद्वीपाश्रिताः शरत्सस्यम् । शबराश्च निपीड्यन्ते यवनाश्च शनैश्चरे चरति ॥१८॥ Sloka 18.—When Saturn is in Revati, king's ser- vants, people residing in Krauncha island, autumnal crops, the Sabaras and the Yavanas will be afflicted. यदा विशाखासु महेन्द्रमन्त्री सुतश्च भानोर्दहनर्क्षयातः । तदा प्रजानामनयोऽतिघोरः पुरप्रभेदो गतयोर्भमेकम् ॥१९॥ Sloka 19.—When Jupiter is in Visakha and Saturn in Krittika, terrible calamity will befall mankind. If the two planets should transit one and the same star, there will be a civil feud in cities. तथा च पराशरः कृत्तिकासु शनैश्चारी विशाखासु बृहस्पतिः । तिष्ठेद्यदा तदा घोरः प्रजानामनयो भवेत् ॥ एकं नक्षत्रमासाद्य दृश्यते युगपद्यदि । अन्योन्यभेदं जानीयात्तदा पुरनिवासिनाम् ॥ तथा च देवलः । मीने धनुषि कन्यायां मिथुने सगुरुः शनिः । तिष्ठेद्यदा तदा घोरः प्रजानामनयो भवेत् ॥ अण्डजहा रविजो यदि चित्रः क्षुद्भयकृद्यदि पीतमयूखः । शस्त्रभयाय च रक्तसवर्णो भस्मनिभो बहुवैरकरश्च ॥२०॥

126 बृहत्संहितायाम् [Adh. X. Sl. 21. Sloka 20.---When Saturn's orb is variegated, birds will suffer destruction. If his rays appear yellow, he will cause famine. If he is blood-red in colour, it portends war; if he is ashy, there will be strife and intense hatred among people. तथा च पराशरः । 'नीलपीतः क्षुधो रक्तभस्मचित्रवर्णइशस्त्रवैरकरोऽ ण्डजाभिहन्ता । यद्वर्णस्तद्वर्णविनाशी भवति । वैदूर्यकान्तिविमलः शुभकृत्प्रजानां बाणातसीकुसुमवर्णनिभश्च शस्तः । यं चापि वर्णमुपगच्छति तत्सवर्णान् सूर्यात्मजः क्षपयतीति मुनिप्रवादः ॥२१॥ Sloka 21.---It is a tradition among sages that if Saturn be as bright as the beryl, he brings on happiness to the people. Similarly, he is auspicious if he is jet black like the Vana flower or deep-blue like the Atasi- flower. Whichever colour Saturn assumes, he proves des- tructive to that class of people represented by that colour-- that is, white-Brahmins, red-Kshatriyas, yellow-Vaisyas and dark-Sudras. तथा च गर्गः । भवत्यर्कात्मजे रूक्षे श्यावपीतारुणप्रभे । तदात्मकानां भावानां क्षुच्छस्त्राग्निकृतं भयम् ॥ तथा च पराशरः । पाण्डुः स्निग्धोऽमलः श्यामो विसृतार्चिः शनैश्चरः । मार्गस्थश्च प्रसन्नश्च नक्षत्रादित इष्यते ॥- इति. Thus ends the 10th Adhyaya on the "course of Saturn".

Adh. XI. Sl. 1-5] एकादशोऽध्यायः 127 केतुचारः ॥११॥ Ketu. गार्गीयं शिखिचारं पाराशरमसितदेवलकृतं च । अन्यांश्च बहून् दृष्ट्वा क्रियतेऽयमनाकुलश्चारः ॥१॥ Sloka 1.—Having comprehended the peculiarities of Ketu's transit as treated of by sages Garga, Parasara, Asita, Devala and many others, I expound the same in the most unambiguous manner. दर्शनमस्तमयो वा न गणितविधिनास्य शक्यते ज्ञातुम् । दिव्यान्तरिक्षभौमास्त्रिविधाः स्युः केतवो यस्मात् ॥२॥ Sloka 2.—It is not possible to find out by calculation the rising or setting of Ketu, inasmuch as there are three sorts of Ketus, viz., celestial, atmospheric and terrestrial. अहुताशेऽनलरूपं यस्मिंस्तत्केतुरूपमेवोक्तम् । खद्योतपिशाचालयमणिरत्नादीन् परित्यज्य ॥३॥ Sloka 3.—In places where, though there is no fire, there is still an igneous appearance, Ketu's presence is recognised except where there are glow-worms, phos- phoric lights on graves, gems, jewels and the like. ध्वजशस्त्रभवनतरुतुरगकुञ्जराद्येष्वथान्तरिक्षास्ते । दिव्या नक्षत्रस्था भौमाः स्युरतोऽन्यथा शिखिनः ॥४॥ Sloka 4.—The atmospheric Ketus are such as are seen on flagstaffs, weapons, houses, trees, horses, ele- phants and the like ; the celestial ones are those that are seen among the asterisms. Such as do not belong to the above two categories are to be known as terrestrial Ketus. शतमेकाधिकमेके सहस्रमपरे वदन्ति केतूनाम् । बहुरूपमेकमेव प्राह मुनिर्नारदः केतुम् ॥५॥

128 बृहत्संहितायाम् [Adh. XI. Sl. 6-7. Sloka 5.—There are 101 Ketus according to some sages such as Parasara, while others like Garga say that they are 1000 in number. But sage Narada declares that there is only one Ketu which appears in manifold forms. तथा च गर्गः । अतीतोदयचाराणामशुभानां च दर्शने । आगन्तूनां सहस्रं स्याद्ग्रहाणां तन्निबोध मे ॥ तथा च नारदः । दिव्यान्तरिक्षगो भौम एकः केतुः प्रकीर्तितः । शुभाशुभफलं लोकं ददात्यस्तमयोदयैः ॥ यद्येको यदि बहवः किमनेन फलं तु सर्वथा वाच्यम् । उदयास्तमयैः स्थानैः स्पर्शैराधूमनैर्वर्णैः ॥६॥ Sloka 6.—What does it matter whether there is but one Ketu or more ? The effects at all events should be declared through the rising and setting (including the particular direction thereof), position (in which part of the firmament vis-a-vis planets and asterisms), contact, the act of covering the neighbouring celestial body with a smoky mantle and colour. यावन्त्यहानि दृश्यो मासास्तावन्त एव फलपाकः । मासैरब्दांश्च वदेत्प्रथमात्पक्षत्रयात्परतः ॥७॥ Sloka 7.—The effects of Ketu will last for as many months as the number of days during which it is visible. In the same way the number of years can be guessed from the number of months during which it is visible, the effect in all cases commencing after the first three fortnights of its appearance. तथा च गर्गः यावन्त्यहानि दृश्यः स्यातावन्मासान् फलं भवेत् । मासांस्तु यावद्दृश्येत तावतोऽब्दांश्च वैकृतम् ॥