चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 101

నగు ఉత్తమమైన రసాయనము. ఇది బాహుశాల మను పేరుగల గుడము, మూలరోగములను పోఁగొట్టు నని కొనియాడఁబడినది.

గుడభల్లాతకము.

శ్లో. తోయపూర్ణే యదా పాత్రే క్షిప్తో న ప్లవతే గుడః. 89.
తిష్ఠేచ్చ నిశ్చల స్తిమ్రేత్ పతితస్తు న శీర్యతే, యదా దర్వీ ప్రలేప స్స్యాత్ యావచ్చా తంతులీభవేత్. 90.
ఏష పాకో గుడాదీనాం సర్వేషాం పరికీర్తితః, సుఖమర్ద స్సుభిన్నస్వర్ణో గుడః పాక ముపాగతః. 91.
పీడితో భజతే ముద్రాం గంధవర్ణరసాన్వితః, భల్లాతకసహస్రే ద్వే జలద్రోణే విపాచయేత్. 92.
పాదావశేషే రసే తస్మి న్న్యచే ద్గుడతులాం భిషక్, భల్లాతక సహస్రార్థం భిత్వా తత్రైవ దాపయేత్. 93.
సిద్ధేస్మిం స్త్రీఫలావ్యోషయమానీముస్త సైంధవమ్, కర్షాం శసమ్మితం దద్యా త్త్వ గేలాపత్ర కేసరం. 94.
ఖాదే దగ్నిబలాపేక్షీ ప్రాత రుత్థాయ మానవః, కుష్ఠార్శః కామలామేహ గ్రహణీగుల్మపాండుతాః. 95.
హన్యా త్ప్లీహోదరం కాసక్రిమిరోగభగంధరాన్, గుడభల్లాతకో హ్యేష శ్రేష్ఠ శ్చార్శోవికారిణాం. 96.

నీళ్ళతోనిండిన పాత్ర లో వేసిన తేలక యుండినను, కదలకుయుండినను, నీటిలొ యున్నను, కరగకుండినను, పాకసమయమున గరిటకు చుట్టుకొని తీగెలుపారినను, గుడాదులకూ పాకము కలిగినదని తెలుసుకొనవలయును. చక్కగా పక్వమైనగుడము చూచుటకు స్వచ్ఛముగాను వాసన రంగు రుచి కలదిగను యుండును. రెండువేలనల్ల జీడివిత్తులను ముక్కలుచేసి నీళ్ల లొపోసి వండి, ద్రోణపరిమాణపునీటిలొ, నాల్గవపాలు నీరు మిగిలియున్నప్పుడు నూరుపలముల బెల్లమునుకలిపి పక్వము చేయవలయును. 500 నల్లజీడివిత్తులను ముక్కలనుచేసి ఆపాకమునందు కలపవలయును. త్రిఫలములు శొంతి మిరియములు పిప్పళ్లు వామము తుంగముస్తలు సైంధవలవణము లవంగపుపట్ట ఏలకులు జాపత్రి నాగకేసరములు వీటిని భక్కొక్కపలము చొప్పున కలపవలయును. ఇట్లు సిద్ధముచేసిన యీ లేహమును మనుజుఁడు ప్రాతఃకాలమున లేచి జఠ రాగ్ని ననుసరించి భక్షింపవలయును. ఇయ్యది కుష్ఠులను మూలరోగములను కామెర్లను మేహములను గ్రహణులను గుల్మరోగములను పాండురోగములను ప్లీహరోగములను దగ్గును జంతువాయువులను భగంధరములను పోఁగొట్టును. గుడభల్లాతకము అను పేరుగల యీలేహము అన్నివిధములగు మూలరోగములందును శ్రేష్ఠము అయిన దందురు.