चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

110 चक्रदत्त—५. अर्शोरोगाधिकारमु. / 110 చక్రదత్త—౫. అర్శోరోగాధికారము.

संस्कृत श्लोकाः (Devanagari)

लेपयेत्, न निम्नं तालवर्णाभं वह्निदग्धं स्थितासृजम् । १५६
निर्वाप्य मधुसर्पिर्भ्यां वह्निसञ्जातवेदनाम्, सम्यग्दग्धेषु गोक्षीरप्लुताचन्दनगैरिकैः ॥ १५७ ॥
सामृतैः सर्पिषा युक्तै रालेपं कारयेद्भिषक्, मुहूर्त मुपवेश्यासौ तोयपूर्णेऽथ भाजने ॥ १५८ ॥
क्षारं मुस्ताम्बुना पेय्यं विबन्धे मूत्रवर्चसोः, दाहे वस्त्यादिजे लेपः शतधौतेन सर्पिषा ॥ १५९ ॥
नवान्नं माषतक्रादि सेव्यं पाकाय जानता, पिबेद् व्रणविशुद्ध्यर्थं वराक्वाथं सगुग्गुलुम् ॥ १६० ॥
जीर्णशाल्यन्नमुद्गादिपथ्यं तिक्ताज्यसैन्धवम्, रूढसर्वव्रणं वैद्यः क्षारं दत्त्वा च वासयेत् ॥ १६१ ॥
पिप्पल्याद्येन तैलेन सेवेद्दीपनपाचनम् ।

---

తెలుగు వివరణ (Telugu Commentary)

బక్రంక వావిలి ఆకులయొక్క రసముచేత మొలలను బాగుగా రుద్ది పైన క్షారమును లేపనము చేసి ఉష్ణవస్త్రముచేత గుదస్థానము కప్పి రెండునిమిషములకాల ముంచి తీసి వేయవలెను. అప్పుడామొలలు పండిన నేరేడుపండుఛాయ గలిగి యుండును. అట్లుండక భిన్నవర్ణముగా నున్న యెడల తిరిగి పైజెప్పినరీతిని క్షారప్రయోగము చేయవలెను. ఇట్లుచేయుటచేత మొలలు నల్లబడును. తరువాత మొలలందు మంట తగ్గుటకై యష్టిమధుకపు కల్కములో ఘృత కాంజికములు కలిపి పూయవలెను. దోషనివర్తియైన మొలలు నల్లనై యుండును. వానికి తేనె నెయ్యి పూసిన హరించును. లేక తవక్షీరి జువ్విపట్ట గైరిక రక్తచందనం తిప్పతీగ దీనికల్కమును నేతితో పూయవలెను. నేడిఅన్నమును మినుములు మజ్జిగ యివి ఇందు పథ్యములు. రోగము పూర్తిగా కుదిరినను మరికొంతకాలము పిప్పల్యాదితైలముతో అనువాసనవస్తి నిచ్చుచు దీపనపాచనాదులను సేవించుట యుక్తమని యందురు.

---

❧ అగ్నిముఖలోహము. / अग्निमुखलोहम् ❧

श्लो.
त्रिवृच्चित्रकनिर्गुण्डीस्नुहीमुण्डतिकाजटाः ।
प्रत्येकाशोष्टपलिकां जलद्रोणे विपाचयेत् ॥ १६२ ॥

पलत्रयं विडङ्गस्य व्योषात्कर्षत्रयं पृथक् ।
त्रिफलायाः पञ्चपलं शिलाजतुपलं न्यसेत् ॥ १६३ ॥

दिव्याषधिहतस्यापि वैकङ्कतहतस्य वा ।
पलद्वादशकं देयं रुक्तं लौहस्य चूर्णितम् ॥ १६४ ॥

पलैश्चतुर्विंशतिभिः मधुशर्करयोर्युतं ।
घनीभूते सुशीते च दापयेदवतारिते ॥