चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 133

... భోభి స్సుభై ర్లిహ్యా త్తతో మధు. 20. పాండురోగం జ్వరం దాహం కాసం శ్వాస మరోచకమ్, గుల్మానాహామవాతాంశ్చ రక్తపిత్తం చ తజ్జయేత్. 21.

చేదుపుచ్చ లేక తెల్లదిం డెన కటుకరోహిణి తుంగముస్తలు చెంగల్వకోష్టు దేవదారు కొడిసెవిత్తులు వీని నన్నింటిని ఒక్కొక్కకర్షమును, నేలవేము వేపచెక్క చాగమట్ట ఇవి ఒక్కొక్కకర్షమును, తెల్లదిండెన అర్ధకర్షము వీటిని చూర్ణముచేసి నీళ్లలో కలిపికొని త్రాగవలయును. ఆపిమ్మట తేనెను నాకవలయును. ఇయ్యది పాండురోగమును జ్వరమును దగ్గును శ్వాసమును అరోచకము కడుపులోని బల్లలను అనాహములను ఆమవాతములను రక్తపిత్తములను జయింపగలదు.

పాండ్వాదులకు లోహక్షీరము.

శ్లో. లోహపాత్రే శృతం క్షీరం సప్తాహం పథ్యభోజనమ్. 22.
పిబే త్పాండ్వామయీ శోషీ గ్రహణీదోషపీడితః,
కల్యాణకం పంచగవ్యం మహాత్రిక్త మథాపి వా. 23.
స్నేహనార్థం ఘృతం దద్యా త్కామలాపాండురోగికే,
రేచనం కామలార్తస్య స్నిగ్ధ స్యాదౌ ప్రయోజయేత్. 24.
తతః ప్రశమనీ కార్యా క్రియా వైద్యేన జానతా.

లోహపుపాత్రలో కాచినపాలను తాగవలయును. ఈరీతిగా నేడురోజులు పథ్యమును పాండురోగియును వాపుగలవాఁడును అతిసారరోగియును చేయవలయును. కామెరలు పాండురోగము గలవానికి కల్యాణఘృతమునుగాని, పంచగవ్యఘృతమునుగాని, మహాత్రిక్తఘృతమునుగాని, స్నేహన మగుట కొఱ కియ్యవలయును. కామెరలు గలరోగికి మొదట స్నేహనమును చేసి తరువాత రేచనము నుపయోగించవలయును. అటుతరువాత చక్కఁగా తెలిసికొని వైద్యుఁడగువాఁడు నేర్పుతో ప్రశమనోపాధులను నొసంగవలయును.

కామెరలకు త్రిఫలాద్యౌషధములు.

శ్లో. త్రిఫలాయా గుడూచ్యావా దార్వ్యా నింబస్య వా రసః. 25.
ప్రాత ర్మాక్షికసంయుక్తః శీలితః కామలాపహః,
అంజనం కామలార్తస్య ద్రోణపుష్పీరస స్స్మృతః. 26.
నిశాగ్నికధాత్రీణాం చూర్ణం వా సంప్రకల్పయేత్,
నస్యం కర్కోటమూలం వా ఘోటీయం వా జాలినీఫలమ్. 27.
సశర్కరాకామలినాం త్రిభండీ హితాగవాక్షీసగుడాచ శుంఠీ,
దార్వీసత్రిఫలాహ్వోష విడంగా న్యాసో రజః. 28. మధుసర్పి ర్యు