चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 135

---

త్రాం గుడికాం కృత్వా ఖాదేద్దినేదినే, కామలాపాండురోగార్తః సుఖమాపద్యతే ౨చిరాత్. 35.

వాయువిడంగములు తుంగముస్తలు త్రిఫలములు దేవదారు పిప్పళ్లు మోడి చవ్యము చిత్రమూలము శొంఠి మిరియములు వీరి నన్నిటితో సమానముగా లోహభస్మము నుచేర్చి ఇంతకు ఎనిమిదిరెట్లు ఆవుపంచితంతో నుడకఁబెట్టవలయును. తరువాత అక్షనుప్రమాణము చొప్పున మాత్రలనుకట్టి ప్రతిదినమును తినుచుండినయెడల కామెరలు పాండురోగము వీటితో బీడింపఁబడుచున్నరోగి సుఖమును శీఘ్రకాలములోనే పొందఁగలడు.

త్ర్యుషణాదిమండూరము.

శ్లో. త్ర్యుషణం త్రిఫలా ముస్తం విడంగం చవ్యచిత్రకౌ,
దార్వీ త్వజ్మాక్షికో ధాతు ర్గ్రంథికం దేవదారు చ. 36.
ఏషాం ద్విపలికా న్భాగాన్ చూర్ణం కృత్వా పృథక్పృథక్,
మండూరం ద్విగుణం చూర్ణా చ్ఛుద్ధ మంజనసన్నిభం. 37.
మూత్రే చాష్టగుణే పక్త్వా తస్మిం స్తు ప్రక్షిపే త్తతః,
ఉదుంబరసమాన్ కుర్యా ద్వటకాం స్తాన్యథాగ్నితః. 38.
ఉపయుంజీత తక్రేణ సాత్మ్యం జీర్ణే చ భోజనం,
మండూరవటకా హ్యేతే ప్రాణాః పాండురోగీణాం. 39.
కుష్ఠా న్యజరకం శోధ మూరుస్తంభకఫామయాన్,
అర్శాంసి కామలామేహాన్ ప్లీహనం శమయన్తి చ. 40.
నిర్వాప్య బహుశో మూత్రే మండూరం గ్రాహ్య మిష్యతే,
గ్రాహ్యం త్వష్టగుణితం మూత్రం మండూరచూర్ణతః.

శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు త్రిఫలములు తుంగముస్తలు వాయువిడంగములు చవ్యము చిత్రమూలము మ్రానిపసపు హేమమాక్షికము గ్రంథికగరను దేవదారు ఇవి యన్నియు రెండేసితులములచొప్పున చూర్ణము చేయవలయును. చూర్ణముకన్న బదిరెట్లేక్కువగా శుద్ధిచేసిన మండూరమును చేర్చవలయును. ఎన్మిదిరెట్లధికమగు నావు పంచితమును కాచి పైచూర్ణమునందు వేయవలయును. తరువాత మేడిపండంతంతగా వడలను చేసి తమతమ జఠరాగ్ని ననుసరించి వలయునంతవఱకు భుజింపవలయును. ఇది చక్కఁగా జీర్ణమైనపిమ్మట మజ్జిగతో తమతమ శరీరప్రకృతులకు తగిన ఆహారములను భక్షింపవలయును. ఇయ్యవి మండూరవటకములు. పాండు రోగులకు ప్రాణము నిచ్చునట్టివి. కుష్ఠు అజరకను వాపు వాతాదులవలననైన ఊరు స్తంభవాతము కఫరోగము అన్ని తెగల మూలరోగములు, కామెరలు మేహము లగుజాడలు వీటిని పోఁగొట్టును. గోమూత్ర