चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 159

ఏలకులు, వామము, ఉసిరిక, కరక, తాడి, చంద్రచెక్క, వేపచేవ, వేగిసచేవ, మద్దిచేవ వీటియొక్కరసమున్ను, వాయువిడంగములు, జీడివిత్తనములు, చిత్రమూలము, శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్లు, తుంగముస్తలు, తొవరిమన్ను వీనిన్నిటి కషాయము చేసి ఆకషాయమునందు నేతిని పోసి పక్వముచేసి నేయి పరిశుద్ధముగా సిద్ధమైనప్పుడు పొయినుండి దింపి 30 పలముల కలకండసందులో చేర్చి 6 పలముల తవక్షీరిని కూడ నందు వేయవలయును. 16 పలముల ప్రమాణములో కాచునట్లు తేనెను కలిపి పిష్టుకవ్వముతో చిలకవలయును. ఇట్లు సిద్ధముచేసిన ఈయౌషధమును ప్రాతఃకాలములలో లేచి పలము చొప్పున సేవింపవలయును. తరువాత మెల్లగా పాలనుకూడ త్రాగుచుండవలయును. ఈమంథము పరిశుద్ధమైనదియును మిగుల పవిత్రమైనదియు నై యున్నయది. ఇది నేత్రములకు దివ్యామృతము. ఆయుష్యమును పెంపొందించును. క్షయరోగమును శూలరోగమును పాండురోగమును తత్ క్షణమే నశింపఁజేయును. భగందరరోగములఁ గూడ నపహరించును. ఈమంథములో పరిహరింపఁదగిన (అనగా పారవేయఁదగు) పదార్థ మేదియును లేదు. ఈరసాయనము సేవింప తగినది. ఇయ్యది ఏలాదిమంథమను రసాయన మనఁబడును.

—• సర్పిర్గుడము. •—

శ్లో. బలా విదారీ హ్రస్వా చ పంచమూలీ పునర్నవా, పంచానాం క్షీరవృక్షాణాం శుంగా షుష్ట్యంశికాః పృథక్. 38.
ఏషాం కషాయే ద్విక్షీరే ఐదార్యా జరసాంశికే, జీవనీయైః పచే త్కల్కై రక్షమాత్రైః ఘృతాఢకం. 39.
సితాపలాని పూతే చ శీతేద్యాచ్ఛ్రింశ దావపేత్, గోధూమపిప్పలీవంశీ చూర్ణం శృంగాటకస్య చ. 40.
సమాంశికం కౌడవికం తత్సర్వం ఖజనూర్ధితం, స్త్యానం సర్పి ర్గుడా న్కృత్వా భూర్జపత్రేణ వేష్టయేత్. 41.
తా న్భక్ష్యా న్గులికాన్ క్షీరం మద్యం చాను పిబే త్కృశే, శోషే కాసే క్షతక్షీణే శ్రమస్త్రీభారకర్శితే. 42.
రక్త నిష్ఠీవనే తాపే పీనసే చోరసి స్థితే, శస్తాః పార్శ్వశిరశ్శూలే భేదే చ స్వరవర్ణయోః. 43.
క్వాథ్యే త్రయోదశపలే ద్రవ్యాల్పత్వభయాజ్జలం, అష్టగుణం క్వాథసమో విదార్యాజరసౌ పృథక్. 44.
కేచి ద్యథోక్తక్వాథ్యే తు క్వాథం ఘృతసమం జగుః.

ముత్తవపులగము నేలగుమ్ముడు లఘుపంచమూలములు శొంతి గల్లేరు క్షీరవృక్షపంచకము, అనఁగా జువ్వి మఱ్ఱి రావి మేడిదిరిసెన వీటిచిగుటాకులు మొగ్గలు వీటిని ఒక్కొక్క