चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 165

మను సిద్ధము చేయవలసినది. ఈఘృతము అన్ని విధములగు అభిఘాతములవలనఁ బుట్టిన క్షయరోగములు శూల క్షతక్షయము మఱియును భయంకర మగు దగ్గ వీటిని నశింపఁ జేయును.

నాగబలాఘృతము.

శ్లో. పాదశేషే జలద్రోణే పచే న్నా గబలా తులామ్, తేన
క్వాథేన తుల్యాంశం ఘృతం క్షీరం చ సాధయేత్. 75.
పలార్ధికై శ్చాతిబలా బలాయష్టిపునర్నవా, ప్రపౌండరీక కాశ్మర్యప్రియా లకపి
కచ్ఛుభిః. 76.
అశ్వగంధాసితాభిరు మేదాయుగ్మ త్రికంటకైః, మృణా
లవిషశాలూకశృంగాటక కశేరుకైః. 77.
ఏత న్నా గబలా సర్పి రక్తపి త్తక్షతక్షయం, హంతి దాహం భ్రమం తృష్ణాం బలపుష్టికరం పరం. 78.
బల్యా మాజస్య మాయుష్యం వలీపలితనాశనం, ఉపయుంజీత షణ్మా
సా న్వృద్ధోఽపి తరుణాయతే. 79.

ద్రోణపరిమాణములనీటిని ప్రొయిమీఁదఁ బెట్టి 64 పలములుగా దిగఁగాచి నూరు పలముల జిబిలికను పక్వము చేయవలయును. ఈక సాయ మన్ని పాళ్లను దానితో సమానముగా కలిపి అంతే నేతిని కూడను కలిపి పక్వము చేయవలయును. తరువాత అతిబల ముత్తవపులగము యష్టిమధుకము గజ్జేరు కమలము నేలగుమ్ముడు పాలచెట్టు దురదగొండి పల్లేరు వంశలోచనము పిల్లిపిచ్చర లేక చల్లగడ్డ రెండుతెఱగులగు మేదలు పల్లేరు వట్టివేళ్ళు మృణాళము కమలపుగడ్డ గొట్టిపువ్వు తుంగముస్తెలు అను వీటి నన్నింటిని అర్థపలము చొప్పున వేసి పక్వము చేయవలయును. ఇది నాగబలాఘృత మనంబడును. ఇయ్యది రక్తపిత్తములను క్షతక్షయరోగములను పోగొట్టును. దాహము భ్రమ దప్పలు కూడ నశింపఁజేయును. బలము నిచ్చును. తేజస్సు నిచ్చును. ఆయుష్యమును పెంచును. ముడుతలు నెఱియుట వీటిని పోగొట్టును. ఇద్దానిని ఆరుమాసములు సేవింపవలయును. ఈయౌషధ సేవవలన ముదుసలికూడ ప్రాయపువాఁడు అగును.

---

నిర్గుండీఘృతము.

శ్లో. సమూలఫలపత్రాయాం నిర్గుండ్యా స్స్వరసైః ఘృతం,
సిద్ధంపీత్వా క్షయక్షీణః నిర్వ్యాధి ర్భాతి దేవవత్. 80.

వేళ్ళు ఆకులు కాయలతో కూడకల వావిలిరసముతో నేతినివండి పుచ్చుకొనినయెడల క్షయరోగముచేత కృశించినమనుజుఁడు దేవునివలెరోగములేనివాడుగా ప్రకాశింప గలుగుచున్నాడు.