चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 188

గంటుభారంగి నూరుపలములును, దశమూలములు 100పలములును, కరక కాయలు నూరు వీటినినాలుగు రెట్లధికముగా నీటిలో వండి చక్కగా నుడికిన తరువాత నాల్గవభాగము నీరు మిగిలియుండగా దించి ఆరసమును వడియకట్టి, అందులో 100పలముల బెల్లమును కలిపి, మఱియును చక్కగా కలియునట్లు కలియంబెట్టి కరక కాయల చూర్ణము నందు వైచి సన్నని మంటపైనుడకఁబెట్టి లేహపు పాకమునకు వచ్చునంతవరకు నుంచి పిమ్మట చల్లార్చి 6పలముల తేనె నందు కలుపవలయును. శొంఠి, మిరియములు, పిప్పళ్ళు, లవంగపుపట్ట, ఏలకులు, జాపత్రీ వీటిని వేర్వేరుగా పలముచొ॥ తెచ్చి యవక్షారమును 20మాషముల యెత్తు తెచ్చి చూర్ణముచేసి కలుపవలయును. పిమ్మట నొక్కొక్క కరక కాయను తినుచు ఒకపలముయ లేహమును సేవించుచు వచ్చినయెడల భయంకర మగు శ్వాసము పంచవిధము లగు దగ్గులును నశించును. ఇయ్యది స్వరమును, కాంతి నిచ్చును. జఠరాగ్నిని కూడ దీపింపఁజేయును. పలమని వ్రాయుటచేత కొలతలో రెట్టింపు అవసరము లేదు. నూరుకరకకాయ లొక ప్రస్థము అగుచున్నవి. కావున నాఢకము అనగా 64పలముల ప్రమాణమునే నీటిని గ్రహింపవలయును. ఇయ్యదియే భార్గీగుడ మనఁబడును.

-::- కులుత్థగుడము. -::-

శ్లో. కులత్థం దశమూలం చ తథైవ ద్విజయష్ట్రీకా, శతం శతం చ సంగృహ్య జలద్రోణే విపాచయేత్. 31.
పాదావశేషే తస్మింస్తు గుడస్యార్థతులాం క్షిపేత్, శీతీభూతేచ పక్వేచ మధునో౭ష్టౌ పలాని చ. 32.
షట్పలాని తుగాక్షీర్యాః పిప్పల్యా చ ఫలద్వయం, త్రిసుగంధిక యుక్తం తత్ఖాదే దగ్నిబలం ప్రతి. 33.
శ్వాసం కాసం జ్వరం హిక్కాం నాశయే త్తమకం తథా, ప్రతిశ్యంద్రోణనియమాత్ జ్ఞేయం ద్రోణత్రయంత్యిహ. 34.

ఉలవలు దశమూలములు బృహదొంది వీటినన్నిటిని 100పలముల చొప్పున తెచ్చి ద్రోణపరిమిత మగు నీటిలో వండి కాలుభాగము నీళ్ళుండగా 50పలముల బెల్లమును వేయవలయును. చక్కగా పాకమై చల్లారిన పిమ్మట తవక్షీరి 6పలములు పిప్పళ్ళు 2పలములు, లవంగపుపట్ట, ఏలకులు, జాపత్రీయునుకలిపి జఠరాగ్ని ననుసరించి భక్షింపవలయును. ఇయ్యది శ్వాసమును దగ్గును జ్వరమును వెక్కిళ్ళను తమకమును నశింపఁజేయును. నూరుపలములు ద్రోణ మను నియమముతో నిపాక మునందు మూడుద్రోణముల నీటిని గ్రహింపవలయును.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు హిక్కాశ్వాసాధికార ప్రకరణము ముగిసెను.