चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 225, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें२०. उन्मादाधिकारमु
वातमु వలననగు పిచ్చికి उपायमुलु
श्लो. उन्मादे वातिके पूर्वं स्नेहपानं विरेचनम्, पित्तजे
कफजे वान्तिः परे वस्त्यादिकः क्रमः ॥ १ ॥
यच्चोपदिश्यते किञ्चिदप-
स्मारचिकित्सिते, उन्मादे तच्च कर्तव्यं समाना दोषदूष्ययोः ॥ २ ॥
सब्राह्मी कूष्माण्डी षड्ग्रन्था शङ्खपुष्पीकास्वरसाः, उन्मादहृतो
दृष्टाः पृथक्तैः कुष्ठमधुमिश्राः ॥ ३ ॥
दशमूलाम्बुसम्भृतं यु-
क्तं मांसरसेन वा, ससिद्धार्थकचूर्णं वा पुराणं त्रैकटं घृतम् ॥ ४ ॥
उग्रगन्धं पुराणं स्याद्दशवर्षस्थितं घृतम्, लाक्षारसनिभं
शीतं प्रपुराणमतःपरम् ॥ ५ ॥
श्वेतोत्तरोत्तरदिङ्मूलसिद्धस्तु पायसः,
गुडाज्यसंयुतो हन्ति सर्वोन्मादांस्तु दोषजान् ॥ ६ ॥
वातमुवलन गलिगिन पिच्चियन्दु मोदट तैलमुनु त्रागुटयुनु पित्तजमगुनुन्मादमुन विरेचनमुलनु तीसिकोनुटयुनु कफज मगु नुन्मादमुन वान्ति चेयिञ्चुटयुनु, तक्किन युन्मादमुलयन्दु वस्तिकर्म मुन्नगुनवी चेयुटयुनु मञ्चिदि. अपस्मारव्याधुललो चिकित्स नेय्यदि चेप्पఁबडियेनो पिच्चियन्दुकूडदानिने चेयवलयुनु. एलयनगा दोषमुनु दूष्यमुनु ईरेण्टियन्दु तुल्यमुलु.
मण्डूकब्राह्मी गुम्मडि शङ्खपुष्पिक वस वीटिरसमुनु वेर्वेरुगातीसि चेङ्गल्वकोष्ठु यष्टिमधुकमु तेनेयुनुचेर्चिकॉनि सेविञ्चिनचो उन्मादमुलनुहरिञ्चुनु. दशमूलमुलक्वाथमुनु नेतितो कलिपि कानि मांसरसमुतो चेर्चिकॉनि गानि आवालु पोडि चेसि चेर्चिगानि पुराणपु नेतिनि गानि सेपिञ्चिन युन्मादमुलु नशिञ्चुनु. पुराणपु नेयि यनगा — घाटगु वासन कलदियुनु, पदिवर्षमुलु मागिनदियुनु, लत्तुकवण्टि रङ्गु कलदियुनु, चल्लगा नुन्नदियुनगु नेयि यनि यन्दुरु. तेल्लयाजम्मेत्त यॉक्युत्तरपु दिक्कु वेरुवेसि पायसमुचेसि बेल्लमु नेतिनि चेर्चि सेविञ्चिन समस्तमुलगु नुन्माददोषमुलुनु नशिञ्चुनु.
सर्षपतैलादुलु
श्लो. उन्मादे समधुः पेयः शुद्धो वा तालशाखजः ॥ ७ ॥