चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 226, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्र तात्पर्यसहितमु | २०७
रसो नस्येऽभ्यञ्जने च सार्षपं तैलमिष्यते ।
अपक्वचटकीक्षीरपीतोन्मादविनाशिनी ॥ ८ ॥
बद्धं सार्षपतैलाक्तमुत्तानं चातपे न्यसेत् ।
सिद्धार्थको हिङ्गुवचा करञ्जो देवदारु च ॥ ९ ॥
मञ्जिष्ठा त्रिफला श्वेता कटभीत्वक्कटुत्रिकम् ।
समांशनि प्रियङ्गुश्च शिरीषो रजनीद्वयम् ॥ १० ॥
बस्तमूत्रेण पिष्टोऽयमगदः पानमञ्जनम् ।
नस्यमालेपनं चैव स्नानमुद्वर्तनं तथा ॥ ११ ॥
अपस्मारविषोन्मादकृत्यालक्ष्मीज्वरापहः ।
भूतेभ्यश्च भयं हन्ति राजद्वारे च शस्यते ॥ १२ ॥
सर्पिरेतेन सिद्धं वा सगोमूत्रं तदर्थकृत् ।
तात्पर्यमु:
उन्मादमुनन्दु ताटिचेट्टुनुण्डि गीयఁबडिन कल्लुलो तेनेनु चेर्चिकोनि त्रागुट मंचिदि. नस्यक्रियलयन्दुनु तलंटुकोनुटयन्दुनु आवनूने मिक्किली मंचिदि. चक्कगा पण्डनि चिरिसेनगलఁ, पालनु त्रागिन युन्मादमुलु नशिंचुनु.
उन्मादमुगलरोगिनी कट्टिवैचि आवनूनेतो तलनंटि येंडलो वेल्लिकल बरुण्डबेट्टिन युन्मादमु नशिंचुनु.
तेल्लआवालु, इंगुव, वस, कानुगुपट्ट, देवदारु, मंजिष्ठमु, त्रिफलमुलु, देल्लदिंटेन, मद्दिपट्ट, शोंति, पिप्पलि, मिरियमुलु, प्रेंकणमु, दिरिसेन, पसपु, म्रानिपसपु वीटिनि समानभागमुलनु चेर्चि मेकमूत्रमुतो नूरि दीनिनि त्रागिननु, अंजनमुगा नुपयोगिंचिननु नश्यमुगनु, आलेपनमुगनु, स्नानसमयमुन नलुगुपिंडिगा सम्प्रदायमुगा नुपयोगिंचिननु अपस्मारमुलनु विषमुलनु पोఁगोट्टि अलक्ष्मिनी (बीदतनमुनु) ज्वरमुनु नशिंपఁजेयुनु. मऱियुनु भूतप्रेतादुल नगु भयमुलनु पोఁगोट्टुनु, राजद्वारमुलयन्दु शुभदमु अगुनु.
ईयौषधमे गोमूत्रमुचे सिद्धमु चेसिन, नेयितो सिद्धमुचेसिननु पैचेप्पఁबडिन फलमुल नन्निटि निच्चुनु.
त्र्यूषणमुलवर्त्तुलु
श्लो. त्र्यूषणं हिङ्गुलवणं वचा कटुकरोहिणी ॥ १३ ॥
शिरीषनक्तमालानां बीजं श्वेताश्च सर्पिषा ।
गोमूत्रपिष्टैरेतैर्वा वर्तिर्नेत्राञ्जने हिता ॥ १४ ॥
चातुर्थकमपस्मारमुन्मादं च नियच्छति ।
तात्पर्यमु:
शोंति, मिरियमुलु, पिप्पळ्लु, इंगुव, सैंधवलवणमु, वस, कटुकरोहिणी, दिरिसेनवित्तुलु, कानुगचेक्क, तेल्लयावालु वीटिनि गोमूत्रमुतो नूरि वत्तिचेसि...