चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 209
కల్యాణఘృతము – క్షీరకల్యాణఘృతము

---

संस्कृत श्लोकाः (Devanagari)

श्लो. विशाला त्रिफला कान्ती देवदार्वेल्ववालुकम् । २१ ।
स्थिरा नतं रजन्यौ द्वे शारिवे द्वे प्रियङ्गुकाः ।
नीलोत्पलैलामञ्जिष्ठा दन्तीदाडिमकेसरम् ॥ २२ ॥
तालीशपत्रं बृहती मालत्याः कुसुमं नवम् ।
विडङ्गं पृश्निपर्णी च कुष्ठं चन्दनपद्मके ॥ २३ ॥
अष्टाविंशतिभिः कल्कैरेतै रक्तसमन्वितैः ।
चतुर्गुणं जलं दत्त्वा घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥ २४ ॥
अपस्मारे ज्वरे कासे शोषे मन्दानिले क्षये ।
वातरक्ते प्रतिश्याये तृतीयकचतुर्थके ॥ २५ ॥
वम्यर्शोमूत्रकृच्छ्रे च विसर्पोपहतेषु च ।
कण्डूपाण्ड्वामयोन्मादे विषमेहगरेषु च ॥ २६ ॥
भूतोपहतचित्तानां गद्गदानामरेतसाम् ।
शस्तं स्त्रीणां च वन्ध्यानां धन्यमायुर्बलप्रदम् ॥ २७ ॥
अलक्ष्मीपापरक्षोघ्नं सर्वग्रहनिवारणम् ।
कल्याणकमिदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च ॥ २८ ॥
द्विजलं सचतुःक्षीरं क्षीरकल्याणकं त्विदम् ।

---

ఆంధ్ర తాత్పర్యము (Telugu Commentary)

పాపరబుడమ, త్రిఫలములు, రేణుకలు, దేవదారువు, కూతురుబుడమ, వాలుకము, తగరము, పసుపు, మ్రానిపసుపు, ప్రేంకణపుచెక్క, నల్లకల్వలు, ఏలకులు, మంజిష్ఠము, దానిమ్మ, నాగకేసరములు, తాడిశపత్రి, పెద్దవాకుడు, సంపెంగపూవులు (క్రొత్తవి), వాయువిడంగములు, కొలపొన్న, చెంగల్వకోష్టు, చందనము, పద్మాక్షము — వీటిని 28 మిది యౌషధములను ఒక్కొక్క కర్షముచొప్పున తీసికొని కల్కముచేసి, ఒక ద్రోణము నీళ్లలో 16 పలముల నేతిని పోసి దీనిని పక్వముచేయవలయును.

అపస్మారములు, జ్వరములు, శ్వాసకాసములు, శోష, అగ్నిమాంద్యము, క్షయ, వాతరక్తములు, పీనస, మూడునాళ్లు రోజులకు వచ్చు వరుసజ్వరములు, ఛర్ది, మూలరోగము, మూత్రకృచ్ఛ్రము, చలిది, జిల, పాండురోగము, పిచ్చి, విషము, మేహరోగము వీటియందును; భూతములవలన భయపడినవారికిని, డగ్గుతుక, వీర్యనష్టములందును, గొడ్డుబోతులగు స్త్రీలకును శ్రేష్ఠము. ఇయ్యది ఆయుర్బలములను పెంపొందించును. దారిద్ర్యమును, పాపమును పోగొట్టును. గ్రహబాధల నశింపఁజేయును. ఇయ్యది కల్యాణఘృతము. పురుషుల కత్యంతోపకారి యగునది.

మరియు నిందు నాల్గురెట్లు పాలను, రెండురెట్లు నీటిని పోసి పక్వముచేసిన నిదియే క్షీరకల్యాణకఘృత మనఁబడును.

---

27