चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

210 చక్రదత్త — ౨౦. ఉన్మాదాధికారము.

❧ మహాకల్యాణకఘృతము. ❧

శ్లో. ఏభ్య ఏవ స్థిరాదీని జలే పక్త్వైకవింశతిమ్, రసే తస్మిన్పచేత్సర్పిః గృష్టిక్షీరచతుర్గుణమ్. 29. వీరాద్విమాషకాకోలీ స్వయంగుప్తర్షభర్ద్ధిభిః, మేదయా చ సమైః కల్కైః తత్స్యాన్మహాకల్యాణకం మహత్. 30. బృంహణీయం విశేషేణ సన్నిపాతహరం పరమ్.

వెనుకచెప్పఁబడిన యౌషధముల భాగములప్రకారమే పాపర మొదలగు నిరువదియొక్క ఔషధములను నీటిలో పక్వముచేసి ఆరసములో తొలుచూరి యీనిన ఆవుపాలను నాలుగురెట్లును, పిల్లిపీచ్చర మినుము అడవిమినుము కాకోలి దూలగొండి విత్తనములు ఋషభమను గంధద్రవ్యము ఋద్ధి మేద ఈయౌషధముల నన్నిఁటిని సమానభాగములుగా తీసికొని కల్కమును చేసి కలిపి సేవింపవలయును. ఇయ్యది మహాకల్యాణఘృత మనఁబడును. విశేషముగా వీర్యమును వృద్ధి నొందించును. సన్నిపాతజ్వరములను పోఁగొట్టును.

❧ చేతస ఘృతము. ❧

శ్లో. పంచమూల్యేక కాశ్మర్య రాస్నైరండత్రివృద్బలా. 31. మూర్వాశతావరీ చేతి క్వాథ్యైర్ద్విపలకై రిమైః, కల్యాణకస్య చాంగేన తద్ఘృతం చేతసం ఘృతమ్. 32. సర్వచేతోవికారాణాం శమనం పరమం మతం, ఘృతప్రస్థోఽత్ర పక్తవ్యః క్వాథో ద్రోణామ్భసా ఘృతాత్. 33. చతుర్గుణోఽత్ర సంపాద్యః కల్కః కల్యాణ కేరితః.

పంచమూలములు గుమ్ముడు సన్నరాస్న ఆముదపువేరు తెల్లతెగడ ముత్తువపులగము చాగ పిల్లిపీచర వీటి నన్నిటిని రెండేసిపలముల చొ॥ తీసికొని కషాయమును చేసిన కల్యాణఘృతమున కంగముగా చైతసఘృత మనఁబడును. ఇయ్యది అన్నివిధములగు చిత్తవికారములను పోఁగొట్టును. దీనియందు (అనగా దీనిని సిద్ధముచేయుటలో) 16 పలముల నెయ్యి ద్రోణమునీళ్లతో కాచిన 64 పలముల కషాయములో కల్యాణఘృతకల్కము నాల్గింతలును తీసికొని పక్వము చేసి సేవింపవలయును.

❧ మహాపైశాచిక ఘృతము. ❧

శ్లో. జటిలా పూతనా కేశీ చారటీ మర్కటీ వచా. 34. త్రాయమాణా జయావీరా చోరకః కటురోహిణీ, వయస్థా శూకరీ ఛత్రా సాతిచ్ఛత్రా పలంకషా. 35. మహాపురుషదంతా చ వయస్థా నాకులద్వయమ్,