चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

216
चक्रदत्त — २०. अपस्माराधिकारमु.

యైనను లేపనము చేయవలయును. పాలుత్రాగు స్వభావము గలవాడు తేనెతో వసపొడిని తినినచో భయంకరములును పురాణములునగు అపస్మారములు నిశ్చయముగా జయించును. ఉరిపోసికొని చచ్చిన మనుష్యుని ఉరిత్రానిని దగ్ధముచేసి చేసినమసిచల్లనినీటితో సేవించినచో మిక్కిలి భయంకరము లగు సపస్మారములును నష్టములగును. తైలముతో నుల్లిగడ్డను గాని పాలలో పిల్లపీచరను గాని తేనెతో మందూర బ్రాహ్మిని గాని సేవించిన అపస్మారములను అన్నిటినిపోగొట్టును. మేకపాలలో ఆరనాళికల రసమును తీపి నిప్పులలోవెచ్చచేసి పులుపు ఎక్కువంగలుగు నట్లుగా చేసి సేవించిన యపస్మారములు తొలఁగును. హృదయము వడకుట నేత్రములలో పోటు చెమటకారుట కాళ్లుచేతులు చల్లబారుట కలరోగికీ దశమూలముల క్వాథమును గాని కల్యాణ ఘృతమును కాని ఈయవలయును.

---

❖ స్వల్పపంచగవ్యఘృతము. ❖

श्लो.
गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैस्समैर्घृतम्, सिद्धं चातुर्थिकोन्मादग्रहापस्मारनाशनम् ॥ १६ ॥

టీక/తాత్పర్యము:
ఆవు పేడరసము ఆవు పెరుగు ఆవుపాలు ఆవుపంచితము వీటిని సమాన భాగములను తెచ్చి ఆవునేతితో సిద్ధముచేసి సేవించినచో చాతుర్థికజ్వరములను ఉన్మాదములను గ్రహరోగములను అపస్మారరోగములను నశింపఁజేయును.

---

❖ బృహత్పంచమూలఘృతము. ❖

श्लो.
द्वे पंचमूले त्रिफलारजन्या कुटजत्वचम्, सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम् ॥ १७ ॥
संपाकं फल्गुमूलं च पौष्करं सदुरालभम्, द्विपलानि जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते ॥ १८ ॥
भार्गी पाठा त्रिकटुकं त्रिवृता निचुलानि च, श्रेयसी माधवीं मूर्वां दंती भूनिंबचित्रकाः ॥ १९ ॥
द्वे शारिवे रोहिषं च भूतिकं मदयंतिकां, क्षिपेत्पिष्ट्वाऽक्षमात्राणि तैः प्रस्थं सर्पिषः पचेत् ॥ २० ॥
गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैश्च तत्समैः, पंचगव्यमिति ख्यातं महत्तदमृतोपमम् ॥ २१ ॥
अपस्मारे ज्वरे कासे श्वयथौ व्रणरेषु च, गुल्मार्शः पांडुरोगेषु कामलायां हलीमके ॥ २२ ॥
अलक्ष्मीग्रहरक्षोघ्नं चातुर्थिकविनाशनम् ॥