चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 239, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें२२० चक्रदत्त—२२. वातव्याध्यधिकारमु.
शनं. ७. कार्यो वस्तिगते चापि विधि र्वस्तिविशोधनः, त्वङ्मांसासृक्शिराप्राप्ते कुर्याच्चा सृग्विमोक्षणम्. ८. स्नेहोपनाहाग्निकर्मबंधनोनमर्दनानि च, स्नायुसंध्यस्थिसंप्राप्ते कुर्या द्वात विचक्षणः. ९. स्वेदाभ्यंगावगाहों श्च हृद्यं चान्नं त्वगाश्रिते, शीताःप्रदेहा रक्तस्थे विरेको रक्तमोक्षणम्. १०. विरेको मांसमेदःस्थे निरूहः शमनानि च, बाह्याभ्यंतरतः स्नेहै रस्थिमज्जगतं जयेत्. ११.
पक्वाशयमुनु पोंदिन वातरोगमुनंदु तैलमु निच्चि प्रवृत्तिनि चेयिंपवलयुनु. वस्तिगल चेत शुद्धि नोनर्पवलयुनु. उप्पु माटु पेट्टुकोनि भोजनमुनकु मुंदुगा तिनुचुंडवलयुनु. पंचलवणालु जमुडुपालु नेलमुलुक चसुरु वीनिनि वासेनगट्टिन कुंडलो वैचि तगुलఁबेट्टि आचमुरु कलिसीन उप्पुनु सेव Cafंचिन वातमुलनु पोఁगोट्टुनु. वस्तिगतमगु वातरोगमुनंदु वस्तुतनु शोधिनिचु विधिनॆ चेयवलयुनु. चर्ममु मांसमु रक्तमु नाडुलु नीटिलो नुन्न वातरोगमुनंदु अभ्यंगनस्नानमुलनु गानि, अवगाहनमुलनु कानि चेयिंपवलयुनु. चर्ममु विषयमुन प्राप्तांचिन वातरोगमुन चक्कनि यन्नमुनु पेट्टिंपवलयुनु. रक्तमुनंदु चेरिन वातरोगविषयमुन शीतललेपमुलनु प्रवृत्तुल किप्पिंचुटलनु रक्तमुनु वेडलिंचुटनु चेयवलयुनु. मांसमुनंदुनु मेदडु नंदुनु गलवातमु विषयमुलो प्रवृत्तुल किच्चुटयुचु वेल्लग्रक्किंचुटयुनु शांतित्तिचु वस्तुवुल नुपयोगिंचुटयु नुत्तममुलु. एमुकलु मज्ज वीटिविषयमुलो कलिगिन वातरोगमुलयंदु वेलुपलनु लोपलन तैलमु नुपयोगिंचवलयुनु.
विरेचनादुलु.
श्लो. हर्षोन्नपानं शुक्रस्थे बलशुक्रकरं हितं, विबद्धमार्गं शुक्रं तु दृष्ट्वा दद्या द्विरचनं. १२. गर्भे शुष्येतु वातेन बालानां चापि शुष्यतां, सितामधुक काश्मर्यैः हित मुत्तापने पयः. १३. शिरोगतेऽनिपुले वात शिरोरोगहरी क्रिया, व्यादितास्ये हनुं स्विन्ना मङ्गुष्ठाभ्यां प्रपीड्य च. १४. प्रदेशिनीभ्यां चोन्नम्य चिबुकोन्नमनं हितं, अर्दिते नवनीतेन खादे न्माहिंडररीं नरः. १५. क्षीरमांसरसै र्भुक्त्वा दशमूलीरसं पिबेत्, स्नेहाभ्यंगशिरोवस्ति पानस्वपरायणः. १६. अर्दितं स जये त्सर्पिः