चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 233

ముత్తువపులగపు కషాయము కల్కము వీనిలోపాలను కలిపి అందు చమురును పోసి వండవలయును. ఇయ్యది అన్ని తెలుంగులగు వాతవికారములను పోఁగొట్టును. ఈరీతిగనే ముల్లుగోరంటతైలమును కూడ చేయుదురు. ఇయ్యది బలాతైలము అని, శైరీయతైలము లనియనఁబడును.

బలామహాబలాతైలములు.

శ్లో. బలామూలకషాయస్య దశమూలీకృతస్యచ, యవ కోల కులుత్థస్య క్వాథస్య పయసా తథా. 92.
అష్టావష్టౌ శుభా భాగా స్తైలా దేక స్తదైకతః, పచే దావాప్య మధురం గణం సైంధవసంయు తం. 93.
తథా గురుస్సర్జరసం సరలం దేవదారు చ, మంజిష్ఠాం చంద నం కుష్ఠ మేలాం కాలానుశారిబాం. 94.
మాంసీ శైలేయకం పత్రం తగరం శారిబాం వచాం, శతావరీ మశ్వగంధాం శతపుష్పాం పునర్నవాం 95.
తత్సాధుసిద్ధం సౌవర్ణే రాజతే మృణ్మయేఁపి వా, ప్రక్షిప్య కలశే సమ్య క్సునిగుప్తం నిధాపయేత్.
బలాతైల మిదం నామ్నా సర్వవాతవికారనుత్, యథాబల మయో మాత్రాం సూతికాయై ప్ర దాపయేత్. 96.
యాచ గర్భార్థినీ నారీ క్షీణశుక్రశ్చ యః పుమాన్, క్షీణ వాతే మర హతేఁభిహితే మథితేఁథవా. 97.
భగ్నే శ్రమాభిపన్నేచ సర్వథై వోపయోజయేత్, సర్వా నాతేపకాదీంశ్చ వాతవ్యాధీ న్వ్యపోహతి. 98.
హిక్కా కాస మధిమన్థం గుల్మ శ్వాసం సుదుస్తరం, షణ్మా సా నుపయుజ్జీత దన్తవృద్ధి మపోహతి. 99.
ప్రత్యఙ్గధాతుః పురుషో భవేచ్చ స్థిరయౌవనః, ఏతద్రాజ్ఞాకర్తవ్యం రాజమాత్రాశ్చ యే నరాః. 100
సుఖినఃసుకుమారాశ్చ బలినా శ్చాపి యే నరాః.

ముత్తువపులగము వేళ్లతో చేసిన కషాయముతో గాని దశమూలముల కషాయముతోగాని రేగుపండు యవలు ఉలవలు వీటితో పెట్టిన కషాయముతోగాని సమముగా పాల నింతకంటె నెన్నిదిఁట్లుగా పోసి ఒకపాలు నూనెను సైంధవలవణము మధురాది గణౌషధములు అగురు సరళరసము దేవదారు జాపత్రి మంజిష్ఠను చందనము చెంగల్వ కోష్టు ఏలకులు గ్రంధితగరము శిలాజిత్తు జటామాంసి ఆకుపత్రి వస పిల్లిపిచ్చర అశ్వగంధ సదాప తెల్లగల్లేరు వీటి నన్నిటి నొకభాగము తీసికొని బంగారము వెండి మట్టి వీటితో దేనితో నైనను చేసిన యొక పాత్రయనుందు సిద్ధముచేసి తర్వాత కలశములో పోసి బాగుగా మూతపెట్టి యుంచవలయును. ఇద్దానికి బలాతైలమనిపేరు, సమస్తవాత

30