चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 303, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें२८४ चक्रदत्त—२६. शूलाधिकारमु.
❧ पित्तशूललकु गुडचिकित्स. ❧
श्लो.
गुडः शाली र्यवाः क्षीरं सर्पिः पानं विरेचनं, जांगलानि च मांसानि भेषजं पित्तशूलिनां ॥ १९ ॥
पैत्ते तु शूले वमनं पयोभी रसै स्तथेक्षो स्सपटोलनिम्बैः, शीतावगाहाः पुलिना स्ववाता कांस्यादिपात्राणि जलप्लुतानि ॥ २० ॥
विरेचनं पित्तहरं च शस्तं रसाश्च शस्ताः शशलावकानां, संतर्पणं लाजमध्वापन्नं योगा स्सुशीतामनुसंप्रयुक्ताः ॥ २१ ॥
छर्द्यां ज्वरे पित्तभवेऽपि शूले, घोरे विदाहे त्वतितर्षिते च, यवस्य पेयां मधुना विमिश्रां, पिबेत्सुशीतां मनुज स्सुखार्थी ॥ २२ ॥
धात्रीरसं विदार्या वा त्रायन्ती गोस्तनांबु वा, पिबेच्छर्करं सद्यः पित्तशूलनिषूदनं ॥ २३ ॥
शतावरीरसं क्षौद्रयुतं प्रातः पिबेन्नरः, दाहशूलोपशांत्यर्थं सर्वपित्तामयापहं ॥ २४ ॥
बृहत्योर्गोक्षुरैरण्ड कुशकाशेक्षुरलिकाः, पीताः पित्तभवं शूलं सद्यो हन्युः सुदारुणं ॥ २५ ॥
बेल्लमु वरिबिय्यमु यवलु पालु नेयि वीटिनित्रागुट विरेचनमुनकु तीसिकोनुट अडविजनतुवुल मांसमुनु तिनुट इवियन्नियुनु, पित्तशूलमुल कुत्तममुलगु नौषधमुलु. पित्तशूलमुनंदु पालनिच्चि वांतिचेयिंचुट चेरकुपालु चेदुपोळ्ल निम्मपंड्लरसमु वीटितोवमनमुलु चेयिंचि चल्लनीटितो चल्लुटयुनु, नदीपुलिनमुलपैఁ गूचुंडबेट्टुटयुनु, चल्लनिगालिनि विसरुटयुनु, चल्लनीटितो पेट्टिनकंचुपात्रमुनु तगुल्चुटयुनु हितकरमुलु. विरेचनमु पित्तशूलमुलनु हरिंचुनु. कुंदेलु लावुक वीटिमांसरसपानमुत्तममु. पेलाललो तेनेनु कलिपिकोनि तर्पणक्रिय चेयवलयुनु. छर्दि ज्वरमु पित्तशूलमु वीटियंदुनु, विदाहमुनंदुनु यवलनु पेयఁगाचेसिकोनि तेनेनुकलिपिकोनि चल्लार्चुकोनि त्रागिन सुखमु नोंदఁगलఁडु. उसिरिक रसमुनु नेलगुम्मुडुरसमुनुगानि कलु कानुगुरसमुगानि द्राक्षारसमुगानि चक्केरఁगलिपित्रागिन पित्तशूलमुलनु पोఁगोट्टुनु. पिल्लिपीचर रसमुनु तेने कलिपिकोनि प्रातःकालमुनने लेचि दाहमु शूल यडఁगुटकै त्रागवलयुनु. वाकुडु पल्लेरु आमुदमु कुशलु चेरकु वीटिस्वरसमुनु. सेविंचिन पित्तशूललु नशिंचुनु.