चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. ३०३

४ भागमुलु करक्कायलु ५ भागमुलु वीटितो సరిగాబెల్లముకలిపి మాత్రలఁజేసి ఇచ్చిన విష్టా బంధరోగములు నశించును. కరక్కాయలు యవక్షారము వరంగోగు తెల్ల తెగడ వీటిని చూర్ణముచేసి నేతితో తినిన ఉదావర్తము నశించును. ఇంగువకోష్టు వస సజ్జక్షారము వీటినిఉత్తరోత్తరముగా రెండురెట్లుచొప్పునతీసికొనిచూర్ణముచేసిమద్యముతో సేవించిన నుదావర్తములు నశించును. ఒక పలము కండచక్కెరలలో తెల్లతెగడ పిప్పళ్ల చూర్ణమును ఒకతులము వేసి ప్రొద్దుట తేనెతో తినిన గాఢమగు పురీషము పిత్తము కఫము వీనియందు సుఖకరము. ఇయ్యది రాజులు సేవింపఁదగినది.

మదిరాది ప్రయోగములు.

श्लो. रसो नं मद्यसंमिश्रं पिबेत्प्रातः प्रकाङ्क्षितः ।
गुल्मोदावर्तशूलघ्नं दीपनं बलवर्धनम् ॥ ११ ॥

हिङ्गुमाक्षिकसिन्धूत्थैः पक्त्वा वर्तिं सुनिर्मिताम् ।
घृताभ्यक्तां गुदे दद्यादुदावर्तविनाशिनीम् ॥ १२ ॥

मदनं पिप्पली कुष्ठं वचागौराश्च सर्षपाः ।
गुडक्षौद्रसमायुक्ताः फलवर्तिः प्रशस्यते ॥ १३ ॥

अगारधूमसिन्धूत्थतैलयुक्तान्मुहूर्तकम् ।
उष्णं निर्गुण्डिपत्रं वा स्विन्ने पायौ क्षिपेद्बुधः ॥ १४ ॥

सौवर्चलाढ्यां मदिरां मूत्रे त्वभिहते पिबेत् ।
एलां वा पृथगिद्ध्येन क्षीरं वारि पिबेच्च सः ॥ १५ ॥

दुःस्पर्शास्वरसं वापि कषायं ककुभस्य च ।
एर्वारुबीजं तोयेन पिबेद्वा लवणीकृतम् ॥ १६ ॥

पञ्चमूलीशृतं क्षीरं द्राक्षारसमथापि वा ।
सर्वैश्चैवो॑पयुञ्जीत मूत्रकृच्छ्राश्मरीविधिम् ॥ १७ ॥

स्नेहस्वेदैरुदावर्तं जृम्भाजं समुपाचरेत् ।
अश्रुमोक्षोऽश्रुजे कार्यः स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः ॥ १८ ॥

क्षवजे क्षवपत्रेण घ्राणस्तेनानयेत् क्षवम् ।
तथोर्ध्वजत्रुकोऽभ्यङ्गः स्वेदो धूमः सनावनः ॥ १९ ॥

हितं वातघ्नं मद्यं च घृतं चोत्तरभक्तिकम् ।
उद्गारजे क्रमोपेतं स्नैहिकं धूममाचरेत् ॥ २० ॥

छर्द्याघाते यथादोषं नस्यस्नेहादिभिर्जयेत् ।
भुक्त्वा प्रच्छर्दनं धूमो लङ्घनं रक्तमोक्षणम् ॥ २१ ॥

रूक्षान्नपानव्यायामो विरेकश्चात्र शस्यते ।
वस्तिशुद्धिकरावापं चतुर्गुणजलं पयः ॥ २२ ॥

आवारिनाशात्क्वथितं पीतवन्तं प्रका...