चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 323, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें304 चक्रदत्त—१९. उदावर्ताधिकारमु.
...मतः, रमयेयुः प्रिया नार्यः शुक्रोदावर्तिनं नरम् ॥ २३ ॥
अत्राभ्यङ्गावगाहौ च मदिराश्चरणायुधाः ।
शालिः पयो निरूहश्च शस्तं मैथुनमेव च ॥ २४ ॥
क्षुद्विघाते हितं स्निग्धमुष्णमल्पं च भोजनम् ।
तृष्णाघाते पिबेन्मन्थं यवागूं वापि शीतलाम् ॥ २५ ॥
रसेनाद्यात्सुविश्रान्तः श्रमश्वासातुरो नरः ।
निद्राघाते पिबेत् क्षीरं स्वप्नः संवाहनानि च ।
उदावर्तक्रियानाहे सामे लङ्घनपाचनम् ॥ २६ ॥
उल्लिगड्डनु कल्लुतो चेर्चिकॊनि प्रातःकालमुनन्दु त्रागिन उदावर्तमु गुल्ममु शूल इय्यवि नशिंचुनु. इय्यदि दीपनमु बलवर्धकमु नगुनु. इंगुवतेने सैंधवलवणमु वीटिनि वत्तिचेसि पक्वमुचेसि नेतीतोमाटि गुदस्थानमुन नुंचवलयुनु. उम्मेत्त पिप्पळ्ळु कोष्ठु वस तॆल्लआवालु बॆल्लमु यवक्षारमु वीटितो फलवर्ति श्रेष्ठमु. इंटिबूजु सैंधवलवणमु तैलमु पुलुपु वीटितो चेर्चिन मुल्लंगि गानि वाविलिनि नलिचि गानि गुदस्थानमुन नुंचवलयुनु. मूत्रमु वॆडलनिचो सौवर्चलवणमुतो सिद्धमुचेसिन कल्लुनुद्रागवलयुनु. एँकुलनु कल्लुतोगानि, नीटितोपालनु गानि त्रागवलयुनु. वाकुडुआकु रसमुनैननु मद्दिचॆक्करसमुनु गानि नक्कदोसगिंजल रसमुनुगानि सैंधवलवणमुतो त्रागवलयुनु. पंचमूलमुलयन्दु पक्वमु चेसिन पालनुगानि द्राक्षारसमुनु गानि मूत्रकृच्छ्रादुलयं दुपयोगिंपवलयुनु. जृंभणमगु नुदावर्तमुनन्दु स्नेहस्वेदमुलँ जेयवलयुनु. अश्रुतमगु दानिकि कन्नीरुँगार्पिंचुँदि. निद्र मद्यपानमु कथाश्रवणमु हितकरमुलु. तुम्मुवलन गलिगॆडि युदावर्तमुनक क्ष्षुतपत्रमुल मुक्कुलोनुंचि तुम्मुलनु वॆडलिंप वलयुनु. वातजमगुनेनि मद्यमुनु नेयियुनु हितकरमुलु. उद्गारपुटउदावर्तमुनन्दु क्रमानुसारमुगा धूमादुलनु चेयवलयुनु. छर्दिजमुलकु दोषानुसारमुगा नस्यादुलुचेयवलयुनु. भोजनमैन पिम्मट प्रच्छर्दनमु पॊगवेयुट लंघनमु रक्तस्रावमु रूक्षान्नमु शरीरव्यायाममु विरेचनमुनु हितकरमुलु. वस्तिशुद्धिनि चेयुवाఁडु नाल्गुरॆट्ल नीटिलो पालनु पोसिकॊनि इगिरिपोवुवऱकु काचित्रागिन युदावर्तमुलुनशिंचुनु. दीनियन्दु यभ्यंगनमुस्नानमु मद्यमु कोडिमांसमु वरियन्नमुनु हितकरमुलु. आकलिवालननगु उदा[वर्तमन्दु] स्निग्धमगु नाहारमुनु चेकोनवलयुनु. तृष्णाघातमुनन्दु मंदमुनु गानि चल्लनि गंजनिगानि त्रागवलयुनु. आयसजमगु श्वासमुचेत पीडितुंडगुवाఁडु विश्रांतिनि