चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. | 319

---

సంస్కృత శ్లోకములు (దేవనాగరి)

दारुभार्गीकणोद्भवः, कल्कः पीतो हरेद्गुल्मं तिलक्वाथेन रक्तजम् ॥ ९५ ॥

तिलक्वाथो गुडव्योषहिङ्गुभार्गीयुतो भवेत् ।
पानं रक्तभवे गुల్मे नष्टपुष्पे च योषिताम् ॥ ९६ ॥

सक्षारं त्र्यूषणं मद्यं प्रपिबेदस्रगुल्मिनी ।
पलाशक्षारतोयेन सिद्धं सर्पिः पिबेच्च सा ॥ ९७ ॥

उष्णैर्वा भेदयेद्भिन्ने विधिरासृग्दरो हितः ।
न प्रभिद्येत यद्येवं दद्याद्योनिविशोधनम् ॥ ९८ ॥

क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा पुनः ।
रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहरी क्रिया ॥ ९९ ॥

भल्लातकास्थिकषायपक्वं सर्पिः पिबेच्च शर्करया विमिश्रम् ।
तद्रक्तपित्तं विनिहन्ति पीतं बलासगुल्मं मधुना समेतम् ॥ १०० ॥

वल्लूरं मूलकं मत्स्यं शुष्कशाकानि वेदनं ।
न खादेच्चालुकं गुల్मी मधुराणि फलानि च ॥ १०१ ॥

---

ఆంధ్ర తాత్పర్యము

గర్భకాలపు వ్యతిక్రమమునందలి రక్తగుల్మములకు తైలము చెమ్మట మున్నగు వానిద్వారమున విరేచనమున కిప్పింపవలయును. పిల్లిపీచర నెమలిఅడుగు దేవదారువు భార్ంగి పిప్పళ్లు వీటినికల్కము చేసి తిలలకషాయముతో కలిపికొని త్రాగిన రక్తగుల్మములు హరించును. తిలల కషాయములో బెల్లము శొంతి, మిరియములు పిప్పళ్లు ఇంగువ గంటుభారంగి వీటిచూర్ణమును కలిపి స్త్రీలను త్రాగించిన రక్తగుల్మములను ముట్టుడిగిపోవుటను పోగొట్టును. యవక్షారము శొంతి మిరియములు పిప్పళ్లు మద్యము వీటిని రక్తగుల్మ రోగి త్రాగవలయును. మోదుగరసముతో సిద్ధముచేసిన ఘృతమును సేవింపవలయును. లేనిచో ఉష్ణవస్తువులద్వారాగుల్మములనుపగుల్చ గావలయును. పగిలినపిమ్మట ప్రదరరోగములకువలె నింకను, చికిత్సను చేయవలయును. చాల రక్తము స్రవించుచుండినచో పిత్తరోగపుచికిత్సలు చేయవలయును. జీడిగింజలయొక కషాయములోను సిద్ధము చేసిన నేతిని కండచక్కెరతో సేవించిన రక్తగుల్మములు నశించును. తేనెతో నైనచో కఫగుల్మములు హరించును. గుల్మరోగులు ఎండుమాంసము ముల్లంగి చేపలు ఎండినకూరలు బియ్యపు అన్నము ఆలుగడ్డ తియ్యనిపండ్లు వీరిని భక్షింపగారాదు.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు గుల్మాధికార ప్రకరణము ముగిసెను.