चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 340, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्रतात्पर्यसहितम् । ३२१
सितया पञ्चमूल्या वा बलया मधुकेन वा । घृतेन दुग्धेन गुडाम्भसा वा पिबन्ति चूर्णं ककुभत्वचो ये ॥ ८ ॥ हृद्रोगजीर्णज्वररक्तपित्तं हत्वा भवेयुश्चिरजीविनस्ते ॥
शीतलप्रदेह मुलु शीतलमुलगु परीषेक मुलु विरेचनमु इवियन्नियुनु पित्तहृद्रोगमुलकु हितकरमुलु. द्राक्ष तेने चक्केर पर्पाटकमु वीटितो चेसिन अन्नपानमुलनु शुद्धुडैनमनुष्युनकु ईयवलसिनदि. मधुकमु कटुकरोहिणी नूरी कलकण्ड पानकमु चेसिकोनि त्रागवलसिनदि. मद्दिचेक्कतॊ तयारू चेसिन पालनु हृद्रोगमुलकुपयोगिम्पवलसिनदि. पञ्चदारतो गानि पञ्चमूलमुलतो गानि मुत्तुवपुलगमुलतो गानि यष्टिमधुकमुतो गानि नेयि पालतो गानि बेल्लपुपानकमुतो गानि मद्दिचेक्कनु चूर्णमुचेसि कलिपि त्रागिनचो हृद्रोगमु जीर्णज्वरमु रक्तपित्तमु वीटिनि पोఁగొट्टि चिरजीवनमु निच्चुनु.
॥ पिप्पल्यादिचूर्णम् ॥
श्लो. वचानिम्बकषायाभ्यां वान्तं हृदि कफोत्थिते ॥ ९ ॥ वातहृद्रोगहृच्चूर्णं पिप्पल्यादि च योजयेत् । त्रिदोषजे लङ्घनमादितः स्यादन्नं च सर्वेषु हितं विधेयम् ॥ १० ॥ हीनादिमध्यत्वमवेक्ष्य चैव कार्यं त्रयाणामपि कर्म शस्तम् । चूर्णं पुष्करजं लिह्यान्मधुकेन समायुतम् ॥ ११ ॥ हृच्छूलकासश्वासघ्नं क्षयहिध्कानिवारणम् । तैलाज्यगुडविपक्वं गोधूमं वापि पार्थजं चूर्णम् ॥ १२ ॥ पिबति पयोऽनुचयं स भवति जितसकलहृद्गजः पुरुषः । गोधूमककुभचूर्णं छागपयोगाव्यसर्पिषा पक्वम् ॥ १३ ॥ मधुशर्करासमेतं शमयति हृद्रोगमुद्धतं पुंसाम् ॥
वसकषायनु वेपकषायमुलतोचेर्चि कफहृद्रोगमुलयन्दु वांति चेयिम्पवलयुनु. वातजहृद्रोगनिवारणमुनकौ पिप्पल्यादि चूर्णमुनु वाडवलयुनु. त्रिदोषपुहृद्रोगमन्दु मोदल लंघननु चेयुंचुटयुनु तक्किनवानिकि हितमगु नन्नमुनु पेट्टिंचुटयुनु त्तममुलु. पुष्करमूलचूर्णमुनु तेनेतो कलिपि नाकिन हृच्छूलमु कास श्वास क्षय वेक्किळ्ळु नशिंचुनु. तैलमु नेयि बेल्लमु वीटितो पक्वमुचेयఁबडिन गोधूमलनु गानि मद्दिचेक्कनु गानि चूर्णमुఁ जेसि तागिनचो हृद्रोगमुलु नशिंचुनु. गोधूमुलु मद्दिचेक्क वीटि चूर्ण...
४१