चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 350, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें३२९
आन्ध्र तात्पर्यसहितमु.
कटिस्तम्भमु मल Gotham/मलSuper... कटीस्तम्भमु मलबन्धकमु लिङ्गशूल अण्डशूल योनिशूल गुल्मरोगमुलु वातरक्तपु मूत्रकृच्छ्र मुलु नुन्नगुवानियं दुपयोगिम्पवलयुनु. इय्यदि बलकरमुनु सुकुमारतఁ गलिगिञ्चुनदियुनु चल्लनिदियु नगु रसायनमु. नुरुपल मुल गज्जेरुवेळ्लनु ओकद्रोणपुनीटिलो इडु वेयवलयुनु. इतर औषधमुलयन्दु मॊरियॊक द्रोणमुनु कूड चेर्चवलयुनु.
इत्लु चक्रदत्तयन्दु मूत्रकृच्छ्राधिकारप्रकरणमु मुगिसॆनु.
३१. मूत्राघाताधिकारमु.
मूत्राघातोपायमुलु.
श्लो.
मूत्राघातान् यथादोषं मूत्रकृच्छ्रहरैर्जयेत् ।
वस्तिमुत्तरवस्तिं च दद्यात् स्निग्धं विरेचनम् ॥ १ ॥
कल्कमेर्वारुबीजानामक्षमात्रं ससैन्धवम् ।
धान्याम्लयुक्तं पीत्वैव मूत्राघाताद्विमुच्यते ॥ २ ॥
पाटल्या यावशूकाच्च पारिभद्रात्तिलादपि ।
क्षारोदकेन मदिरां त्वगेलोषणसंयुताम् ॥ ३ ॥
पिबेद्गुडोपवंशां वा लिह्यादेतान् पृथक् पृथक् ।
त्रिफलाकल्कसंयुक्तं लवणं वापि पाययेत् ॥ ४ ॥
निदिग्धिकायाः स्वरसं पिबेद् वस्त्रपरिस्रुतम् ।
जले कुङ्कुमGeneric कल्कं वा सक्षौद्रमुषितं निशि ॥ ५ ॥
सतैलं पाटला भस्म क्षारवद् द्वा परिस्रुतम् ।
सुरां सौवर्चलवतीं मूत्राघाती पिबेन्नरः ॥ ६ ॥
दाडिमाम्बुयुतं मुख्यं मेर्वारुबीजं सनागरम् ।
पीत्वा सुरां सलवणां मूत्राघाताद्विमुच्यते ॥ ७ ॥
पिबेच्छिलाजतु क्वाथे गणे वीरतरादिके ।
रसं दुरालभाया वा कषाये वासकस्य वा ॥ ८ ॥
तात्पर्यमु (व्याख्या):
दोषानुसारमुगा मूत्राघातमुलनु मूत्रकृच्छ्रनाशकमुलगु चिकित्सलतो पोगॊट्टवलयुनु. वस्ति उत्तरवस्ति विरेचनमु वीनिनि चेयिम्पवलयुनु. कस्तूरि/करुबुजा विखनमुलनु कल्कमुचेसि ओक तुलमु तीसिकॊनि अब्दु सैन्धवलवणमुनु गञ्जिनि चेर्चिकॊनि त्रागिन मूत्राघातमुलु नशिञ्चुनु. रक्तपाट Flora/रक्तपाटलापुष्पमु यवक्षारमु वेप तिललु वीटिनि क्षारोदकमुलतो मद्यमुनुगा चेसि लवङ्गपुपट्ट एलकुलु मिरिय...
42