चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 351, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें३३० चक्रदत्त—३९. मूत्राघाताधिकारमु.
मुलु वीटितोचेर्चि त्रागिननु वाकुशुरसमुनु वडियఁगट्टि त्रागिननु नीटिलो कुंकुमपुव्वुकल्कमुनु तेनेनु वैचिरात्रियंतयु नुंचि त्रागिननु, पाटलभस्ममुनु तैलमुतो कलिपि त्रागिननु सौवर्चलवणमुतो मद्यमुनु चेसि त्रागिननु दानिम्मपंड्लरसमलो चिन्नयेलकुलनु शोंठि कलिपिप्रागिननु सैंधवलवणमुच मद्यमुलो चेर्चि त्रागिननु शिलाजित्तु कषायमुलो गानि वीरतरादि गणकषायमुलो गानि यवक्षाररसमुलौनैननु अड्डसरमु कषायमुलोनैननु कलिपिप्रागिन मूत्राघातमुलु नशंचुनु.
त्रिकण्टकादिपयस्सु
श्लो.
त्रिकण्टकैरण्डशतावरीभिः सिद्धं पयो वा तृणपञ्चमूलैः ।
गुडप्रगाढं सघृतं पयो वा रोगेषु कृच्छ्रादिषु शस्तमेतत् ॥ ९ ॥
नलकुशकाशेक्षुशिफां क्वथितां प्रातः सुशीतलां शीताम् ।
पिबतः प्रयाति नियतं मूत्रग्रह इत्युवाच कचः ॥ १० ॥
गोदावत्या मूलं क्वथितं घृततैलगोरसैर्मिश्रम् ।
पीतं निरुद्धमचिराद् भिनत्ति मूत्रस्य सुघातम् ॥ ११ ॥
जलेन खादिरीबीजं मूत्राघाताश्मरीहरम् ।
मूलं रुद्रजटायाश्च तक्रपीतं तदर्थकृत् ॥ १२ ॥
मूत्रे विबद्धे कर्पूरचूर्णं लिङ्गे प्रवेशयेत् ।
शृतशीतपयोन्नाशी चन्दनं तण्डुलाम्बुना ॥ १३ ॥
पिबेत् सशर्करं श्लेष्ममुष्णवाते सशोणिते ।
शीतोऽवगाह आवस्तिरुष्णवातनिवारणः ॥ १४ ॥
कूष्माण्डकरसश्चापि पीतः सक्षारशर्करः ।
स्त्रीणामतिप्रसङ्गेन शोणितं यस्य सिच्यते ॥ १५ ॥
मैथुनोपरमश्चास्य बृंहणीयो हितो विधिः ।
स्वगुप्ताफलमृद्वीकाकृष्णेक्षुरसिकारजः ॥ १६ ॥
समाशमर्धभागानि क्षीरक्षौद्रघृतानि च ।
सर्वं सम्यग्विमथ्याक्षमानं लीढ्वा पयः पिबेत् ।
हन्ति शुक्राशयोत्थांश्च दोषान्वन्ध्यासुतप्रदम् ॥ १७ ॥
टीका / तात्पर्य :
एनुगुपल्लेरु आमुदपुवेळ्लु पिल्लीपीचरमु वानितो सिद्धमुचेसिन नेयिगानि पालगानि तृणपञ्चमूलमुलतो सिद्धमुचेसिन नेतिनिगानि पालनगानि बेल्लमुतो त्रागिन मूत्रकृच्छ्रादिरोगमुलकु मंचिदि. वट्टिवेळ्लु दर्भलु गेल्लु चेऱकु वीटिवेळ्लतोनैन कषायमुनु चल्लार्चि प्रातःकालमुन नियतमुगा पुच्चुकोनिन मूत्राघातमु मानुनु अनि कचमुनि चेप्पेनु. हंसपादिचेट्टु वेळ्लनु कषायमुचेसि