चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

340 చక్రదత్త—38. ప్రమేహాధికారము.

సికతాప్రమేహము శనైఃప్రమేహము లవణప్రమేహము పిష్టప్రమేహము సాంద్రప్రమేహము క్రమముగా నశింపఁజేయును. దూర్వలు కశేరువు నెమలియడుగువేరు కుంకుమపువ్వు నూత్నశైవాలము వీటిని నీటితో కషాయము చేసి త్రాగిన శుక్రప్రమేహములు హరించును. త్రిఫలములు ఆమ్లవేతసము ద్రాక్ష వీటికషాయమును తేనెతో కలిపి త్రాగినచో ఫేన ప్రమేహము నశించును.

లోధ్రాది కషాయములు.

శ్లో. లోధ్రాభయాకట్ఫలముస్తకానాం విడంగ పాఠార్జున ధన్వనాసామ్,
కదంబ శాలార్జున దీప్యకానాం విడంగదార్వీధవ శల్లకీనామ్. 6.
చత్వార ఏతే మధునా కషాయాః కఫప్రమేహేషు నిషేవణీయాః,
అశ్వత్థా చ్చతురంగుల్యా న్యగ్రోథాదేః ఫలత్రికాత్. 7.
సజ్జోగిరక్తసారాచ్చ క్వాథాః పంచ సమాక్షికాః,
నీలహరిద్ర ఫేనాఖ్య క్షారమాంజిష్ఠకాహ్వయాన్. 8.
మేహాన్ హన్యుః క్రమా దేతే సక్షౌద్రో రక్తమేహనుత్,
క్వాథః ఖర్జూరకాశ్మర్య తిందుకాస్థ్యమృతాకృతాః. 9.
లోధ్రార్జునోశీరకుచందనానా మరిష్టసేవ్యామలకాభయానామ్,
ధాత్రీ వృక్షునారిష్ఠకవత్సకానాం, నీలోత్పలైలాతిని శార్జునానాఁ. 10.
చత్వార ఏతే విహితాః కషాయాః పిత్తే ప్రమేహే మధుసంప్రయుక్తాః.

లొద్దగ కరక్కాయలు కట్ఫలము తుంగముస్తలు వాయువిడంగములు అగరుశొంతి అర్జునవృక్షము యవాసయును, మానిపసపు శల్లకియును కడమి మద్ది అజమోదలును అను నీనాలుగు విధముల కషాయములలో తేనెను కలిపికొని కఫప్రమేహములయందు సేవింపవలయును. పిప్పళ్లతో ఆమ్లవేతసముతో న్యగ్రోథాదిగణముతో త్రిఫలములతో మంజిష్ఠ రక్తచందనములతో వేత్వేరుగా నైదువిధముల కషాయములనుకాచి తేనెతోకలిపి త్రాగిన నీలము హరిద్రము ఫేనము క్షారము మంజిష్ఠకము అను ప్రమేహములు నశించును. ఖర్జూరము గుమ్ముడి తుమికి తిప్పతీగ వీటికషాయములో తేనెను చేర్చికొని త్రాగిన రక్తప్రమేహములు హరించును. లొద్దగ అర్జునము వట్టివేళ్ళు రక్తచందనములును మంజిష్ఠ కురువేరు ఉసిరిక కరక్కాయలును ఉసిరిక అర్జునము నింబము కొష్ఠును నల్లకమలములు ఏలకులు పసపు అర్జునవృక్షపుచెక్కయును అను నీనాల్గు తెఱంగుల కషాయములను తేనెకలిపి త్రాగినచో ప్రమేహములలో హితకరము అగును.