चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 379, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें358
चक्रदत्त — ३६. उदररोगाधिकारमु.
चित्रक घृतमु.
श्लो.
चतुर्गुणे जले मूत्रे द्विगुणे चित्रकात्पले, कल्कै-
सिद्धं घृतप्रस्थं सक्षारं जठरी पिबेत् । ५९ ॥
तात्पर्यमु (आन्ध्रटीक):
नालुगुरेट्ल नीळ्ललो रॆंडुरेट्ल मूत्रमुलो ऒकपलम चित्रमूलमु कल्क-
मुनंदु १६ पलमुल नेतिनि सिद्धमुचेसि यवक्षारमुनु चेर्चिकॊनि उदररोगि
त्रागवलयुनु.
बिन्दु घृतमु.
श्लो.
अर्कक्षीरपले द्वे च स्नुहीक्षीरपलानि षट्, पथ्यां कं-
पिल्लकं श्यामां संपाकं गिरिकर्णिकाम् । ६० ॥
नीलिनीं त्रिवृतां दन्तीं शङ्खिनीं चित्रकं तथा, एतेषां पलिकैर्भागैः घृतप्रस्थं विपाचयेत् । ६१ ॥
अथास्य मलिने कोष्ठे बिन्दुमात्रं प्रदापयेत्, यावतो-
स्य पिबेद्विन्दूं स्तावद्वारा विरिच्यते । ६२ ॥
कुष्ठं गुल्म-
मुदावर्तं श्वयथुं सभगन्दरम्, शमयत्युदराण्यष्टौ वृक्षमिं-
द्राशनिर्यथा । ६३ ॥
एतद्बिन्दुघृतं नाम येनाभ्यक्तो विरिच्यते,
तात्पर्यमु (आन्ध्रटीक):
जिल्लेडुपालु २ पलमुलु जेमुडुपालु ८ पलमुलु करक्कायलु कंपिल्लक
मु नल्लतॆगड आम्लवेतसमु विष्णुक्रांत नीलि तॆल्लतॆगड दंति शंखिनि चित्रमूलमु वीटिनि
ऒक्कॊक्कपलम चॊ॥ १६ पलमुल नेतिलो वैचि पक्वमुचेसि मलिनकोष्ठमुनंदॊक
बॊट्टुनु विडुववलयुनु. ऎन्निबिंदुवुलनु वेसिन नन्निमाऱुलु विरेचनमगुनु.
कुष्ठु गुल्ममु उदावर्तमु वापु भगंदरमु अष्टविधोदरमुलु नशिंचुनु. वज्र
मु चॆट्लनु वलॆ नशिंपఁजेयुनु. दीनिनि रुद्दुकोनिन विरेचनमुलఁ गलगఁ जेयुनु.
नाराचघृतमु.
श्लो.
दधिमण्डाढके सिद्धात्स्नुहीक्षीरपलात्कल्कैः । ६४ ॥
घृतप्रस्थात्पिबेन्मात्रां तद्यथा जठरशान्तये, तथा सिद्धं घृतप्रस्थं
पयस्यष्टगुणे पिबेत् । ६५ ॥
स्नुहीक्षीरपलकल्कैर्न त्रिवृता षट्प-
लेन च, स्नुहीक्षीरदन्ती त्रिफला विडङ्गं, सिंहीत्रिवृच्चित्रककल्क-
युक्तम्, घृतं विपक्वं कुडवप्रमाणं, तोयेन तस्याक्षम-
थार्धकर्षम् । ६६ ॥
पीतोष्णमम्भोऽनुपिबेद्विरिक्ते पेयां सुभोष्णाम्