चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 365

సర్పిష్మః శ్వయథు జ్వర దాహాహః 4. విసర్ప తృష్ణా సంతాప సన్నిపాత విషాపహః, శీతవీర్యైర్విహిమజలై రభ్యంగాదీం శ్చ కారయేత్. 5.

శొంతి గలిజేరు ఆముదపువిత్తులు పంచమూలముల వీటికషాయమును వాతశోఫలలో త్రాగవలయును. భోజనము అభ్యంజనమును శ్రేష్ఠములు. అన్ని విధములగు దశమూలపు కషాయము వాతరోగములకు విశేషము శ్రేష్ఠము. పిత్తశోధయందు పాలుత్రాగే వారైనచోఁ తెల్ల తెగడ త్రిఫలములు వీటికషాయమును గోమూత్రములో కలిపికొని ఒక్కతులము త్రిఫలచూర్ణమును కలిపి త్రాగవలయును. కరక్కాయలు దేవదారువు మధుకము కటుక రోహిణి దంతెన పిప్పళ్లు పొట్ల చందనము మ్రానిపసపు కలుక్రానుగ పొపర వీటికషాయమును నేతితో త్రాగిన జ్వరమును దాహమును నశించును. విసర్పము దప్పి సంతాపము సన్ని పాతము విషము వీటిని పోగొట్టును. శీతవీర్యము గలవారు చలినీటితో అభ్యంగనాదులను దీనిని సేవించు కాలములో చేసికొనవలయును.

పునర్నవాష్టకము.

శ్లో. పునర్నవా విశ్వత్రివృద్గుడూచీ సంపాక పథ్యామరదారు కల్కః, శోథే కపోతే మహిషాక్షయుక్తం మూత్రం పిబేద్వా సలిలం తథైషాం. 6.
కఫేతు కృష్ణా సికతా పురాణ పిణ్యాక శిగ్రుత్వగునూ ప్రలేపః, కులుత్థ శుంఠీ జలమూత్రసేక శ్చాడాగురుభ్యా మనులేపనం చ. 7.
అజాజి పాఠా ఘనపంచకోల వ్యాఘ్రీరజన్యః సుఖతోయపీతాః, శోథం త్రిదోషం చిరజం ప్రవృద్ధం నిఘ్నంతి భూనింబమహాపథేచ. 8.
పునర్నవా నింబ పటోల శుంఠీ తిక్తామృతా దార్వ్యభయాకషాయః, సర్వాంగశోథోదరకాస శూల శ్వాసాన్వితం పాండుగదం నిహంతి. 9.

గలిజేరు శొంతి తెల్లతెగడ తిప్పతీగ రేలచెక్క కరక్కాయలు దేవదారు చెక్క గుగ్గిలము వీటిని గోమూత్రమునందు గాని కషాయమునుచేసి త్రాగిన కఫశోథములు నశించును. కఫశోధయందు పిప్పళ్ళు చక్కెర తురుష్కము మునగ చెక్క పసపు వీటిలేపమును ఉలవలు శొంతి వీటి నీటిలోను గోమూత్రమునందువైచి సేచన చేయుటయును శివలింగితోకూడ అగరును రాయుటయును హితములు. జీలకఱ్ఱ అగిరుశొంతి తుంగముస్తెలు పిప్పళ్ళు మోడి చవ్యము చిత్రమూలము శొంతి వీటిచూర్ణమును సుఖపూర్వకముగా వేడినీటితో త్రాగవలయును. త్రిదోషజమగు శోథయును చిరకాలమునుండి యున్న శోథయును నశించును. నేలవేము శొంతి కషాయములు శోథను పోగొట్టును.