चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

18 చక్రదత్త—౧. జ్వరాధికారము.

చిపోఁగలదు. పిత్తజ్వరముచే సంతాపము కలిగినమనుష్యునికి శీతలోపచారము అవశ్యముగాఁ జేయవలయును.

నేలగుమ్ముడు, దానిమ్మపండు, లొద్దుగ, వెలగ, మాదీఫలము వీటిని అనఁగా కేసరములను నీటితో మెత్తగానూరి, దాహము ఎక్కువగా గలిగిన రోగియొక్క మాడునక పట్టు వేయవలయును. నేతిలోఁగాని, నిమ్మపండ్లరసములోఁగాని, ఉసిరిగపొట్టును ఆమ్లకాంజికముతో నూరి పట్టువేసినయెడల దాహ మణఁగిపోవును. మోదుగచిగుళ్లనుగాని, పూవులనుగాని ఉసిరిగపొట్టునుగాని ఆమ్ల కాంజికముతో నూరి పూసినను దాహము శాంతి నొందఁగలదు. రేగుఆకులను పిండగా వచ్చినరసముతో కుంకుడుకాయల నురుగు చేసి పూసినను తగ్గిపోవును. హరిచందనము, నల్లసుగంధిపాల, యష్టిమధుకము, రేగుపండ్లు వీనిని గంజితోనూరి దానిలో నేతిని కలిపి తలను పట్టు వేసినయెడల, తృష్ణ, దాహము కలిగిన జ్వరములైనను నశింపఁజేయును.

మనుష్యుని (అనగా రోగిని) వెల్లకిలఁ బరుండఁ బెట్టి, ఆమనుష్యునిబొడ్డుపైన లొత్తైనరాగిపాత్రనుగాని కంచుపళ్లెమునుగాని పెట్టి, ఆపాత్రయందు సన్నగా చాల ఎత్తునుండి నీటిని ధారకట్టునట్లు పోసినయెడల అతిదాహమును త్వరగాఁ తగ్గించివైచును. చల్లనినీటిలోనుగాని, గంజిలోఁగాని గుడ్డను ముంచి శరీరముపై నుంచినయెడల దాహ ముపశమించిపోవును. నాలుక, దవడలు, గొంతుక, దాహస్థానము ఇవి పైత్యజ్వరాధిక్యముచేత ఎండిపోయిన యప్పుడు తలపైని మాదీఫలమును, తేనె, సైంధవలవణము వీనినినూరి లేపనము చేయవలయును.

[కఫజ్వరచికిత్స:— మాతులుంగాదిచూర్ణము; కఫహరద్రవ్యములు; కటుకాదిక్వాథములు; నింబాదికషాయములు; దీపనపాచన యోగములు, త్రిఫలాముస్తాదిక్వాథములు.]

మాతులుంగ శిఫా విశ్వ బ్రాహ్మీ గ్రంథికసంభవమ్. 98. కఫజ్వరేంబుసక్షారం పాచనంవా కణాదికం, పిప్పలీ పిప్పలీమూలం చవ్యచిత్రకనాగరమ్. 99. మరీచైలాజమోదేంద్ర పాఠారేణుకజీరకం, భార్జీ మహానింబఫలం హింగురోహిణిసర్షపం. 100. విడంగాతివిషే మూర్వా చేత్యయం కీర్తితోగణః, పిప్పల్యాదిః కఫహరః ప్రతిశ్యారోచక¹నిలాన్. 101. నిహన్యాద్దీపనో గుల్మశూలఘ్నస్త్వామపాచనః, కటుకం చిత్రకం నింబం హరిద్రాతివిషే ²వచాం. 102. కుష్ఠ మింద్ర

---

1 జ్వరాన్. 2 వచా.