चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 394, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें३९. वृद्ध्यधिकारमु.
-- वातवृद्धिकि गुग्गुलु तैलादुलु. --
श्लो. गुग्गुलुं रुबुतैलं वा गोमूत्रेण पिबेन्नरः, वातवृद्धिं निहन्त्याशु चिरकालानुबंधिनीं. 1. सक्षीरं वा पिबेत्तैलं मास मेरंडसंभवम्, पुनर्नवायास्तैलं वा तैलं नारायणं तथा. 2. पाने वस्तौ रुबोस्तैलं पेयं वा दशकांभसा, चंदनं मधुकं पद्म मुशीरंनील मुत्पलम् 3 क्षीरपिष्टैः प्रदेहस्स्या द्दाहशोधरुजापहा, पंचवल्कलकल्केन सघृतेन प्रलेपनम्. 4. सर्वं पित्तहरं कार्यं रक्तजे रक्तमोक्षणम्, श्लेष्मवृद्धिं तूष्णवीर्यै र्मूत्रसिष्टैः प्रलेपयेत्. 5. पीतदारुकषायं च पिबे न्मूत्रेण संयुक्तम्, स्विन्नंमेनः समुत्थांतु लेपयेत्सुरसादिना. 6. शिरोविरेकद्रव्यैर्वा सुखोष्णै र्मूत्रसंयुक्तैः, संस्वेद्य मूत्रप्रभवां वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत्. 7. सीवन्याः पार्श्वतोधस्ता द्व्रिध्ये द्व्रिहीमुखेनवै, शंखोपरि च कर्णान्ते त्यक्त्वा सीवनिमादहेत्. 8. व्यत्यासाद्वा शिरां विध्येदंत्रवृद्धिनिवृत्तये, अंगुष्ठमध्ये त्वक्षित्वा दहेदंगनिपर्यये 9.
गुग्गुलुनु गानि आमुदमुनु गानि गोमूत्रमुतो द्रागवलयुनु. इय्यदि चिरकालोत्पन्नमुलगु वातवृद्धुलनु पोंगोट्टुनु. लेनिचो पालतो आमुदमुनु गानि गलिजेरु तैलमुनु गानि नारायण तैलमुनुगानि त्रागिननु आमुदमुनु दशमूलमुल कषायमुतो द्रागिननु हितमु. वस्तिक्रियनु चेयुटयु नुत्तममुलु. चंदनमु मुल्लंङ्गि कमलनु वट्टिवेर्लु नल्लकलुवलु वीटिनि पालतोनूरि लेपनचेयवलयुनु. इदि दाहमु शोधमु मुन्नगु रोगमुलनु पोंगोट्टुनु. मर्रिव्रेळ्लु सिप्पळ्लु रावि वेतसमु वीटिनि ने तितो कल्कमुचेसि लेपनचेसिन संपूर्णमुगा पित्तनाशनमगुनु. रक्त वृद्धियंदु रक्तमुनु वेडलिंपवलयुनु. कफवृद्धियंदु गोमूत्रमुतो नूचिन युष्णौषधुलतो लेपन चेयवलयुनु.