चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 375

గవ్యఘృతాది ప్రయోగములు.

శ్లో. గవ్యం ఘృతం సైంధవసంప్రయుక్తం శంబూకభాండే నిహితం ప్రయత్నాత్,
సప్తాహ మాదిత్యకరైర్విపక్వం నిహంతి కూరండ మతిప్రవృద్ధం. 17.
ఐంద్రీమూలభవం చూర్ణం రుబుతైలేన మర్దితం,
త్ర్యహాద్గోపయసా పీతం సర్వవృద్ధినివారణం. 18.
రుద్రజటామూలలిప్తా కరటవ్యఙ్కచర్మణా,
బద్ధావృద్ధిః శమం యాతి చిరజాపి న సంశయః. 19.
నిష్పిష్టమాగనాలేన రూపికామూలవల్కలం,
లేపో వృధ్నామయం హంతి బద్ధమూల మపి దృఢం. 20.
వచాసర్షప కల్కేన ప్ర లేపో వృద్ధినాశనః,
లజ్జాగ్గృధ్రమలాభ్యాం చ లేపో వృద్ధిహరః పరః. 21.

ఆవునేయి సైంధవలవణములను శంభుపాత్రలో ఏడురోజులుంచి సూర్యపుటముఁబెట్టి త్రాగిన మిక్కిలి పెరిగినదైనను కూరండములు నశించును. పాపర వేళ్ల చూర్ణమును ఆముదపుతైలముతో మర్దించి మూడురోజులు ఆవుపాలతో త్రాగినచో అన్ని విధములగు వృద్ధులును నశించును. రుద్రజడ వేరుతో లేపనచేసినను కరటచర్మముతో కట్టినను ప్రాచీనములగు వృద్ధులును నశించుటకు సందేహములేదు. జిల్లేడువేళ్ల ను చెక్కను గంజితో నూరి లేపనచేసినచో దృఢములగు వృద్ధిరోగములును నశించును. వస ఆవాలు వీటికల్కముతో లేపనచేసిన వృద్ధులు నశించును. లజ్జావంతి గద్దరెట్ట వీటితో లేపనచేసినచో వృద్ధిరోగములు నశించిపోవును.

---

బిల్వాదిక్వాథచూర్ణములు.

శ్లో. మూలం బిల్వకపిత్థయో రరులుకస్యాగ్నే ర్భృహత్యోర్ద్వయోః,
శ్యామా పూతికరంజ శిగ్రుకతరోర్వృక్షాదధాత్ర్యూషరం.
కృష్ణా గ్రంధిక చవ్య పంచలవణా త్క్షారాజమోదాన్వితం,
పీతం కాంచికకోష్ణతోయమథితం చూర్ణీకృతం బ్రధ్ననుత్. 22.
అవిక్షీరేణ గోధూమకల్కం కుందురుకస్య వా,
ప్రలేపనం సుభోష్ణం స్యాద్బ్రధ్నశూలహరః పరః. 23.
మృతమాత్రే తు వై కాకే విశస్తే సంప్రవేశయేత్,
బ్రధ్నం ముహూర్తం మేధావీ తత్ క్షణాదరుజం భవేత్. 24.
అజాజీ హపుషా కుష్ఠం గోధూమం బదరాణి చ,
కాంజీకేన సమం పిష్ట్వా కుర్యా ద్బ్రధ్నప్రలేపనం. 25.

మారేడు వెలగ అగరుశొంఠి చిత్రమూలపువేళ్లు వాకుడు నల్లతెగడ కలంక్రానుగ మునగచెక్క శొంఠి జీడివిత్తులు పిప్పళ్లు మోడి చవ్యము పంచలవణములు య...