चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

३84 చక్రదత్త—౪౧. శ్లీపదాధికారము.

...दोर्बुदहरः परः ॥ ५९ ॥ एतामेव क्रियां कुर्यादशेषां शर्करार्बुदे ॥ ६० ॥

ఆవములు పిణ్యాకము ఉలవలు పీతికల్కమును మాంసమును పెరుగుతో మర్దించి లేపన చేయవలయును. పురుగులవలన తినబడి కొలదిగా మిగిలిన దానిని కాల్చివేయవలయును. ఇంకను మిగిలినచో వంగము రాగి సీసము వీటి రేకులతోచుట్టి క్షారము అగ్ని శస్త్రచికిత్సలనుచేయవలయును. దైవయోగమున పక్వమైనదానిని క్రమముగా చికిత్సచేయవలయును. ఉల్లిరసముతో తడిపి ఆయాకులనోచుట్టి పెట్టిన పురాతనములైనను అర్బుదజాతి నశించును. మర్కటమను అర్బుదము పీసితో మూడేసిగోజులు కట్టుచుండుటచేత నశించును. అరటి చాగవృక్షములబూడిద శంఖభస్మము వీటితో లేపనచేసినను అర్బుదములు నశించును. జెముడుపాలు కాకిజెముడు స్వేదము అర్బుదములను పోగొట్టును. దిరిసెలవిత్తనములుగాని పిండీతకపు ఫలమునుగాని నూరి లేపనచేసినచో అర్బుదములు నశించును. పసుపు లొద్దుగ రక్తచందనము ఇంటిబూజు మనశ్శిల వీటిలో తేనెను వైచి నూరి, లేపనము చేసినచో అర్బుదములు నశించును. శర్కరార్బుదరోగములకు ఈపైని చెప్పిన చికిత్సల నన్నిటిని చేయవలయును.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు గళగండాధికార ప్రకరణము ముగిసెను.

---

౪౧. శ్లీపదాధికారము (४१. श्लीपदाधिकारः)

శ్లీపదమున సామాన్య చికిత్సలు:

लङ्घनालेपनस्वेदरेचनै रक्तमोक्षणैः ।
प्रायशः शमयेत् सर्वैः श्लीपदं समुपाचरेत् ॥ १ ॥
धत्तूरैरण्डनिर्गुण्डीवर्षाभूशिग्रुसर्षपैः ।
प्रलेपः श्लीपदं हन्ति चिरोत्थमतिदारुणम् ॥ २ ॥
पिष्ट्वाऽऽरनालेन रूपिकामूलवल्कलम् ।
प्रलेपाच्छ्लीपदं हन्ति बद्धमूलमधो दृढम् ॥ ३ ॥
पिण्डारकतरुसम्भववन्दाकशिफा जयति सर्पिषा पीता ।
श्लीपदमुग्रं नियतं बद्ध्वा सूत्रेण जङ्घायाम् ॥ ४ ॥
पीतश्चालेपने नित्यं चित्रको देवदारु वा ।
सिद्धार्थशिग्रुलशुनैः समूत्रैर्मूत्रपेषितैः ॥ ५ ॥
स्नेहस्वेदोपनाहांश्च श्लीपदे कृत्वा
गुल्फोपरिशिरां विध्येत्तु चतुरङ्गुले ॥ ६ ॥